Capelle voerde oorlog om school

Gemeentelijke ombudsman Capelle aan den IJssel krijgt ervan langs in een rapport van de eigen ombudsman. Een conflict over een school liep volledig uit de hand.

Ouders en kinderen protesteren in 2017 tegen de sluiting van schoollocatie Hermitage. De gemeente voerde ook een felle strijd tegen het voornemen van scholenstichting Blick. Foto Frank de Roo

Er staat in april vorig jaar ineens een deurwaarder op de stoep bij Marjolein Willemsen in Amsterdam. Ze schrikt. „Ik dacht: mijn man heeft de hypotheek niet betaald. Of is het een boete?”

Nee, Willemsen wordt persoonlijk gedagvaard door de gemeente Capelle aan den IJssel, 85 kilometer verderop. De gemeente wil met een kort geding voorkomen dat Willemsen als bestuurder van onderwijskoepel Blick een kleine basisschool in Capelle gaat sluiten. Doet ze dat toch, dan is de dwangsom 250.000 euro.

„Een ongewenste en onnodige escalatie”, noemt de ombudsman van de gemeente het in een conceptrapport over de Blick-affaire, dat in bezit is van NRC. Het verschijnt dinsdag samen met een kritisch onderzoek van de Capelse rekenkamer naar de bestuurlijke relatie van Capelle met enkele stichtingen, waaronder Blick.

Straatvechterscultuur

Het ombudsmanrapport schetst een beeld van een lokaal bestuur met een straatvechterscultuur. Dat bestuur wordt gedomineerd door Leefbaar Capelle, met 3 van de 5 wethouders en 13 van de 33 raadszetels.

Blick diende bij de ombudsman op vier punten een klacht in tegen het vorige Capelse college van Leefbaar, VVD en D66. Ombudsman Anne Mieke Zwaneveld stelt Blick nu op de drie belangrijkste in het gelijk.

De algemene conclusie is dat het Capelse college niet als een behoorlijke overheid heeft gehandeld. Het contact verliep van beide kanten stroef, maar de communicatie van de gemeente was niet fatsoenlijk. Zonder goede motivering en op niet-transparante wijze heeft het college een eenzijdig onderzoek naar Blick laten verrichten. Dat het college niet alleen de stichting Blick, maar ook Willemsen persoonlijk daagde, leidde tot „blijvende schade” in de relatie.

Willemsen is nieuw in Capelle (67.000 inwoners) als ze begin 2016 bestuurder wordt van Blick. De nieuwe fusiestichting heeft elf scholen in zowel primair als voortgezet onderwijs in Capelle en Krimpen aan den IJssel. Willemsen is zelf een gymnasiast die jong moeder werd. Rond haar veertigste is ze alsnog Nederlands gaan studeren, om daarna in het onderwijs te belanden.

Eén medebestuurder gaat met pensioen, een ander wordt ziek en de directeur bedrijfsvoering ook. „Als iedereen weggaat, komen de lijken uit de kast.” Ze huurt een controller in, die grote problemen meldt. Over 2016 lijdt Blick 2 miljoen euro verlies: grotendeels door fusiekosten, maar ook 650.000 euro op de bedrijfsvoering.

Willemsen moet ingrijpen. Sluiting van de locatie Hermitage van een basisschool in de probleemwijk Schollevaar is onvermijdelijk, denkt ze. Er zitten nog zeventig leerlingen op en de school staat zelfs bij strenge bezuinigen 70.000 euro in de min. De kinderen kunnen naar een zustervestiging, anderhalve kilometer verder.

Maar het college voelt zich overvallen en is fel tegen sluiting van locatie Hermitage. De gemeente wil er juist een integraal kindercentrum met kinderopvang en onderwijs van maken.

Tijdens een eerste overleg met het college in januari vorig jaar gebeurt er iets bizars, volgens Willemsen. Aan tafel zitten onderwijswethouder Josien van Cappelle (D66) en twee ambtenaren. Ook Ans Hartnagel, wijkwethouder Schollevaar en jeugd (Leefbaar) is aangeschoven. Hartnagel is medeoprichter en lijsttrekker van de partij en staat bekend als ‘Koningin van Capelle’. Ze is tevens de moeder van Tanya Hoogwerf, raadslid en hardliner van Leefbaar Rotterdam.

„Eén ding: als jij iets doet wat mij niet zint, dan gaat je kop eraf”, zegt wethouder Hartnagel met een snijgebaar langs haar keel, vertelt Willemsen: „Ik was verbijsterd. Iedereen lachte een beetje ongemakkelijk, om het een grapje te laten lijken.”

„Onzinverhaal”, reageert wethouder Hartnagel. Van Cappelle, nu raadslid: „Ik heb dat niet gehoord.”

In maart breekt het college het overleg met Willemsen abrupt af, via een telefoontje van een ambtenaar. Burgemeester Peter Oskam, oud-CDA-Kamerlid, helpt nog bij een vergeefse poging om tot een convenant te komen, maar gaat dan naar China en lijkt verder onzichtbaar.

Dan daagt het college zowel de onderwijskoepel als Willemsen met het advocatenkantoor Ten Holter Noordam. Willemsen: „Pure intimidatie.”

De rechter geeft Capelle ervan langs. De gemeente is niet ontvankelijk, omdat Blick als zelfstandige stichting over eigen vestigingen gaat. Het „rauwelijks” ofwel onaangekondigd dagen van Willemsen noemt de rechter „misbruik van procesrecht” en „feitelijk noch juridisch deugdelijk gemotiveerd”. De gemeente wordt veroordeeld tot het betalen van 9.200 euro aan proceskosten, maar stuurt zelf een persbericht met de kop „Geen uitspraak in zaak De Hermitage”.

Ondanks een verzoeningspoging en een gezamenlijke persverklaring in juni escaleert het conflict eind vorig jaar weer. Het AD publiceert een artikel waarin wethouders Hartnagel en Van Cappelle hun zorgen over Blick uitspreken. Het leerlingenaantal daalt, er zijn geldproblemen en Willemsen zou volgens anonieme directeuren van Blick-scholen een „schrikbewind” voeren. Coalitiepartijen Leefbaar en VVD stellen vragen en de raad wil snel een onderzoek.

Willemsen is geschokt en vraagt haar directeuren uitleg. De onvrede zit volgens haar bij vier van de elf directeuren. Eén van hen geeft later toe naar de krant te zijn gestapt, zegt zij.

Blick vertrouwt niet op een extern onderzoek in opdracht van het Capelse college. In plaats daarvan vindt Blick de commissaris van de koning in Zuid-Holland, Jaap Smit, bereid een bemiddelaar aan te wijzen.

Extern onderzoek

Maar de wethouders van Leefbaar en VVD in Capelle willen niet praten en het onderzoek doorzetten. Het is voor D66-onderwijswethouder Van Cappelle reden om in januari van dit jaar uit het college te stappen. Ook Krimpen ziet geen nut in een onderzoek, omdat Blick niet meewerkt. Het college van Krimpen stuurt Capelle in februari een kritische brief: het samenwerken laat „te wensen over”.

Eén consultant weigert om mee te werken aan een onderzoek zonder Blick. Maar adviesbureau Berenschot wil het wel uitvoeren – zonder wederhoor en zonder conclusies over de bestuurscultuur bij Blick. Van Cappelle: „Het rapport heeft niets opgeleverd.”

Uiteindelijk sluit locatie Hermitage aan het eind van vorig schooljaar. Er zit nu Het Kinderlab, een „inspirerende plek” voor kinderen en ouders.

Willemsen zit ziek thuis, uitgeput door de „onveiligheid”, zegt ze.

Hoe kijken de portefeuillehouders van toen terug? Van Cappelle zegt dat zij altijd haar best deed voor een zakelijke relatie met Blick. Valt het college iets te verwijten? Hartnagel: „Welnee, natuurlijk niet. Ik weet eigenlijk niet wie wat te verwijten valt.”

    • Eppo König