Recensie

Rauwe rituelen rondom Bende van Venlo in ‘Zwart water’

Theater

De theaterthriller ‘Zwart water’ gaat over de beruchte Bende van Venlo. Het is een tragedie over schuld. Wie was de eerste die het mes trok?

Nathalie Roux in ‘Zwart Water’. Foto Bjorn Frins

Het begon als een messenbende van enkele verveelde jongeren: ze wilden „iets” doen, en staken een campingwinkelier neer. Later heetten ze de bloedige Bende van Venlo. Zwart water van Frans Pollux, een theaterthriller over deze bende, speelt zich af onder de gewijde gewelven van een voormalig trappistenabdij in Tegelen. Waar het altaar hoort te staan, bevindt zich een lange houten tafel. Hier komt het pleeggezin bijeen, waarin het jongste bendelid David tot inkeer moet komen. De rauw-realistische speelstijl, met rekwisieten als messen, een bijl en vlijmscherpe schroevendraaier, staat in spannend contrast tot deze religieuze speelplek.

Lees ook: Na ‘Van God los’ maakt Pieter Kuijpers nu toneelthrillers

De voorstelling, geregisseerd door Pieter Kuijpers, heeft tijd nodig zich te ontvouwen. Aanvankelijk zag ik net teveel overeenkomsten met The Family van Lodewijk de Boer, diezelfde sfeer van onaangepastheid. Maar als de timide David (Mark Lindeman) opnieuw in de greep komt van zijn levensgevaarlijke en charismatische kameraad Joshua, een fenomenale Tarik Moree, dan ontwikkelt Zwart water zich tot een tragedie over schuld. Wie was de eerste die het mes trok?

Het is een schitterende vondst om de werkelijke toedracht als een soort ritueel na te spelen. Hierdoor krijgen de andere personages, onder wie de geestelijk fragiele meisjes Nina en Cornelia, de visionaire rampenvoorspeller Vladimir en het zorgzame ouderpaar alle dramatische kansen hun beklemmende rol in te zetten. De minimale, trefzekere verwijzingen naar concrete gebeurtenissen, als de Bijlmerramp (4 oktober 1992) en enkele roofmoorden, bijvoorbeeld die van carnavalsavond 1993, geven de voorstelling een documentaire betekenis. Maar nooit opzichtig, eerder verhuld.

Er zullen lezers zijn die bij Zwart water denken aan de grootse, gelijknamige roman van de Zweedse schrijfster Kerstin Ekman, maar daar heeft deze voorstelling niets mee te maken. Er zijn wel enkele opmerkelijke overeenkomsten: zowel boek als voorstelling behoren tot het genre van de thriller en ook Ekman beschrijft in haar roman hoe moordenaars gefascineerd zijn door het kwaad. Bij Toneelgroep Maastricht ligt het accent net iets anders: het gaat erom hoe verleidelijk een misdadige wereld is, zoals David aan het slot zegt: „Je bent ermee verbonden als met elastiek, je komt altijd weer terug.”

    • Kester Freriks