Voormalig Black Panthers: ‘Politiegeweld wordt nu in elk geval erkend als probleem’

Bezoek in Den Haag Twee vroegere leden van de Amerikaanse Black Panthers waren te gast in Den Haag. Jonge bezoekers kwamen met vragen over racisme vroeger en nu.

Curator Juan Pablo Fajardo en voormalige Black Panthers Kathleen Cleaver en Emory Douglas praten tijdens een symposium over de rol van kunst bij politieke solidariteit. Foto Dana Lamonda

In het voormalige huis van de Hoge Raad in Den Haag lopen twee druppende Black Panthers naar binnen. Emory Douglas (1943) draagt een dikke sjaal en een bruine hoed tegen de regen. Hij stapt ietwat stram maar stevig de marmeren trap op. Kathleen Cleaver (1945) heeft een kwieke tred en een bos rechtopstaande grijze krullen, ondanks de nattigheid buiten. Ze zijn net overgevlogen uit de Verenigde Staten. Douglas en Cleaver zijn de hoofdgasten van het tweedaagse Symposium All Power to the People!, georganiseerd door kunstinstelling West Den Haag. Daar is tot 22 december de tentoonstelling Emory Douglas & The Black Panthers te zien.

Illustratie van Emory Douglas met een quote van Huey P. Newton, mede-oprichter van The Black Panthers

Foto West Den Haag

Douglas was verantwoordelijk voor de vormgeving van de wekelijkse krant van de Black Panther Party, de Amerikaanse beweging die vanaf 1966 streed voor betere rechten voor Afro-Amerikanen. Hij is opgeleid als grafisch vormgever aan San Francisco City College. Met zijn tekenstijl, gekenmerkt door het gebruik van dikke zwarte lijnen, wist hij de boodschap van de Black Panthers zo op de kaart te zetten dat zijn afbeeldingen inmiddels als iconisch worden gezien voor de strijd om gelijke rechten. Tijdens de piek van de krant in 1970 bereikte het blad 139.000 lezers en sprak het wereldwijd allerlei verzetsbewegingen aan.

Voordat het symposium van start gaat met een rondleiding, vertellen Douglas en Cleaver meer over de achtergrond. Douglas lacht aanstekelijk bij de vraag of hij inderdaad een levensverzekering had afgesloten bij zijn lidmaatschap van de Panthers. „Nee, ik niet, mijn moeder vertelde dat naderhand. Mijn ouders hadden dat gedaan omdat ze dachten dat ik het niet zou overleven. Mijn ouders kwamen uit een periode met een totaal andere mindset: ‘Wees op je hoede, niks verkeerd zeggen.’”

Met ‘Soul of a Nation’ bracht Tate Modern in Londen vorig jaar een confronterend overzicht van Afro-Amerikaanse kunst tussen 1963 en 1980. Lees ook: De kracht van zwarte kunst

Cleaver was als hoofd communicatie van de Black Panthers prominent in beeld. Nadat de organisatie door toedoen van de FBI uit elkaar viel, studeerde Cleaver rechten en werd ze hoofddocent aan Yale University. Ze is nu nog werkzaam als hoofddocent Afro-Amerikaanse studies aan Emory University of Law.

Cleaver: „Het echte keerpunt kwam met de Vietnamoorlog. Er gold zo’n strenge dienstplicht dat er zelfs jongens van de middelbare school werden gehaald. Zwarte en witte militairen moesten opeens samenwerken, daardoor veranderde de positie van de zwarte cultuur enorm.”

Douglas: „In die tijd begonnen jonge mensen met kleur zich te definiëren. Niet als negers, de koloniale naam, maar als Afro-Amerikanen.”

De tentoonstellingsruimte stroomt ondertussen vol. Het publiek is jong en gemengd. Bezoekers schuiven steeds dichter naar Douglas, wiens zachte doorrollende stem niet altijd tegen de ruimte met het hoge plafond bestand is. „Ik observeerde de gevoelens en uitdrukkingen van onze gemeenschap. De frustraties over het geweld tegen jonge zwarte mensen. Dat probeerde ik te vangen. Mijn kunst is een provocatieve interpretatie daarvan.”

Wij waren een reactie op geweld

Emory Douglas, voormalige Black Panther

‘Zelfverdediging’

De solide kleuren op de krantencovers vallen op. Een vrouw met een traditionele omslagdoek en blote voeten staat afgebeeld met een automatisch geweer op haar rug. Politiegeweld is een veelvoorkomend thema. Agenten worden steevast afgebeeld als varkens. ‘For every pork chop there is a frying pan – Voor elke karbonade is er een frituurpan.’ Zette Douglas zo aan tot geweld? „Wij waren een reactie op geweld”, reageert hij. „Het was de Black Panther Party for Self-Defense.”

Cleaver: „We werden geïnspireerd door Malcolm X. Anders dan Martin Luther King, die stond voor vreedzaam protest. Als jij aanvalt, dan buigen wij. Dat deden de Panthers niet. Als jij aanvalt dan vechten we terug.”

Douglas: „We deden het binnen de context van de wet. Het tweede amendement van de Amerikaanse Grondwet geeft burgers het recht om vuurwapens te dragen. Onze leiders hadden de moed om dat te gaan doen. Maar zwarte mensen met pistolen, dat werd een probleem. Toen wilden ze opeens op lokaal niveau de wapenwetten veranderen.”

De Black Panthers werden door het establishment in de jaren zestig en zeventig als grote bedreiging gezien, mede door hun socialistische partijprogramma. Naast de kranten liggen in de tentoonstellingsruimte transcripten van senaatdebatten en FBI-documenten. Cleaver: „Iedereen was bang voor J. Edgar Hoover [toenmalig FBI-directeur, red.]”

Douglas: „Vooral toen we ons door de jaren heen meer op het sociale programma gingen richten en steeds meer mensen daarmee sympathiseerden, traden de autoriteiten hard op.”

Er hangen ook foto’s van twee Panthers die door politiegeweld zijn gesneuveld. Douglas: „Dat zijn onze martelaren. Bobby Hutton was zo jong toen hij zich bij ons aansloot, dat zijn moeder nog een toestemmingsbriefje aan hem moest meegeven.” Hutton is op zestienjarige leeftijd in een omstreden politieactie in 1968, vlak na de dood van Martin Luther King, doodgeschoten met twaalf kogels. Volgens ooggetuigen, waaronder Cleavers ex-man Eldridge Cleaver, nadat hij zichzelf had overgegeven.

Is het pijnlijk dat de Black Lives Matter-beweging zich tegenwoordig nog tegen dezelfde problemen moet verzetten? „Politiegeweld wordt nu in elk geval erkend als een sociaal probleem”, zegt Cleaver. „In onze tijd was het gewoon wat de politie deed. Ze schoten mensen neer. Het politiegeweld waar Black Lives Matter tegen protesteert komt veel minder vaak voor dan in mijn tijd. Maar, veel van de issues zijn inderdaad nog hetzelfde.”

Tentoonstelling All power to the people!. T/m 22/12/18. West Den Haag, Inl: westdenhaag.nl
    • Dominique van Varsseveld