Zo ontstond een medisch-ethische barst in de coalitie

Abortus Deze week kwam het voor het eerst tot een openlijke botsing over keuzehulporganisaties die vrouwen helpen bij onbedoelde zwangerschappen.

Een zwangerschapstest. Foto Lex Van Lieshout / ANP

Wil je het kind houden of is abortus een optie? Vrouwen die onbedoeld zwanger zijn kunnen in Nederland terecht bij twee organisaties voor zogeheten ‘keuzehulp’. Over één ervan, Siriz, is al maanden politieke discussie – want hoe onafhankelijk is die hulp?

Deze week leidde de discussie voor het eerst tot een openlijke medisch-ethische botsing in de coalitie. D66 kondigde een motie aan om staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) te dwingen de keuzehulp neutraler te maken. Terwijl de regeringspartijen hebben afgesproken medisch-ethische thema’s zoals abortus of euthanasie niet in de openbaarheid uit te vechten, om problemen in het kabinet te voorkomen. Een terugblik op deze eerste confrontatie.

Vrouwen die onbedoeld zwanger zijn kunnen bellen of chatten met Siriz-medewerkers. De Groene Amsterdammer toonde in september aan dat Siriz sterke bestuurlijke en financiële banden heeft met een christelijke organisatie die er „alles aan wil doen” het aantal abortussen (jaarlijks circa 30.000) in Nederland terug te dringen. Medewerkers van Siriz zouden in hulpgesprekken bovendien informatie geven over niet wetenschappelijk aangetoonde psychische gevolgen van een abortus.

Zonder succes maken GroenLinks en de PvdA daar in oktober een punt van: een motie om organisaties bestuurlijk en financieel los te knippen van de anti-abortuslobby, haalt het niet. D66 en de VVD stemmen tegen. GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet, die zich het onderwerp aantrekt, is „aangeslagen”, zegt ze.

Blokhuis belooft wel dat hij met nieuwe kwaliteitseisen komt voor de organisaties. Vorige week vrijdag stuurt hij de Kamer een brief dat zulke hulp „niet sturend” mag zijn. De werkwijze van Siriz, dat 1,7 miljoen euro subsidie krijgt, is volgens hem in orde – hij zal „zeer alert” zijn dat ook Siriz objectieve hulpverlening biedt.

Achter de schermen

Kamerlid Ellemeet zegt tegen NRC „verbijsterd” te zijn over het verschijnen van die brief. Wat niemand weet is dat Blokhuis vorige week, op dinsdag, in haar kantoor op bezoek is geweest. Hij vraagt, zegt Ellemeet, of ze tot een vergelijk kunnen komen. Ellemeet wil het probleem best achter de schermen oplossen – ze hoeft niet te „stoken” in de coalitie, is „niet anti-religie”. Ellemeet zegt echter na dat gesprek te hebben gedacht dat zij en Blokhuis nog verder zouden overleggen. Over de inhoud is ze ook teleurgesteld, zegt ze.

Afgelopen week bleek ook dat Siriz dit jaar 890.000 euro sponsoring krijgt van de pro-life club VBOK. Daar schrikt Tweede Kamerlid Vera Bergkamp (D66) van. Dit knaagt aan „de geloofwaardigheid” van Siriz, zegt ze in een reactie. Een overleg in de Kamer op donderdag krijgt hierdoor ineens lading voor de coalitie.

Ellemeet wil in dat debat aantonen dat er anti-abortusuitingen worden gedaan door clubs waarmee Siriz is verbonden. Ze vindt een argument op de website van de Week voor het Leven – een jaarlijks zevendaags evenement waar christelijke politieke partijen hand in hand met de anti-abortuslobby pleiten voor de „beschermwaardigheid van het ongeboren leven”. In de organisatie zit Ronald Zoutendijk, ook bestuurder van Siriz. Een van de teksten op de site over abortus: „Met een tangetje wordt het kind in de baarmoeder in stukken geknipt tot het sterft.”

Ellemeet stuurt een mailtje aan Bergkamp: dit moet je lezen, afschuwelijk. De teksten op de website leest ze die avond in het debat op.

Dan blijkt een bres te zijn geslagen in de coalitie. VVD en D66 zijn kritisch op de staatssecretaris in het debat. Bergkamp is zelfs „teleurgesteld” in hem. Blokhuis reageert afwijzend op de kritiek. Hij is met zijn brief „al heel ver gegaan”.

In dit interview met NRC pleitte Carla Dik-Faber (ChristenUnie) er vorige week voor om medische ethiek minder te polariseren in Den Haag.

Het is niet genoeg voor D66: de partij kondigt aan volgende week met een motie te komen om neutralere hulp af te dwingen. Die motie krijgt waarschijnlijk steun van een meerderheid in de Kamer, maar niet van de ChristenUnie. Voor het eerst is er in de coalitie echt onenigheid over medische ethiek.

Ellemeet zegt „heel blij” te zijn dat D66 en de VVD toch zijn gedraaid, al is daardoor een barst in de coalitie ontstaan. „Als de anti-abortuspropaganda maar verdwijnt tijdens die keuzegesprekken.”

    • Enzo van Steenbergen