Opinie

    • Wouter van Noort

Moeten zzp’ers verplicht worden zich te verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid?

Zelfstandigen moeten vrij zijn om te bepalen of ze zich verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid, vindt Maarten Post. Nee, zegt Gijs van Dijk: uiteindelijk betaalt de samenleving de rekening. Een twistgesprek per e-mail onder leiding van Wouter van Noort.

Mogen ondernemers hun eigen beslissingen nemen, ook al vormen ze daarmee een risico voor het collectieve sociale vangnet? Slechts 19 procent van de bijna 900.000 zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) is verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid: veel zelfstandigen vinden de premie te hoog en schatten in dat het risico overkomelijk is. Volgens het CBS daalt het aandeel verzekerde zzp’ers gestaag.

Deze week bevestigde minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) dat er een onafhankelijke commissie komt om te onderzoeken of het verstandig is om zelfstandigen te verplichten zich te verzekeren tegen langdurige ziekte en handicap.

PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk (voor zo’n verplichting) en Maarten Post van belangenvereniging ZZP Nederland (tegen) discussiëren over de stelling: er moet een verplichting komen voor zzp’ers om zich te verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid.

MP is Maarten Post, GD is Gijs van Dijk.

MP: „Beste Gijs, jij wilt een verzekeringsplicht opleggen aan zelfstandige ondernemers. Ik vind dat geen goed idee, omdat zelfstandigen hun eigen zaken regelen. Zelfstandigen zijn ondernemer voor eigen rekening en risico, onafhankelijk en zelf verantwoordelijk voor de afdekking van inkomensrisico’s. Opgelegde financiële verplichtingen beperken hun keuzevrijheid om hun geld in het voortbestaan van het bedrijf te steken. Het voortbestaan van het bedrijf heeft altijd de hoogste prioriteit. Het risico op inkomstenderving bij arbeidsongeschiktheid is niet voor iedereen gelijk, voor sommigen te verwaarlozen, voor anderen van belang. Een verplichting is slecht voor het ondernemerschap.”

GD: „Helaas is de keuze voor een ongeluk of ziekte niet te maken. Ziek worden, een ongeluk krijgen is niet te voorzien of te voorkomen. De bescherming tegen persoonlijk ongeluk is de basis van onze verzorgingsstaat. Dat risico delen we samen.”

MP: „Inderdaad, je kunt je niet vrijwaren van ziekte of ongeval. Maar het gaat nu toch om een verzekering tegen inkomstenderving bij arbeidsongeschiktheid? Dat risico is niet altijd aanwezig of niet in dezelfde mate. Ondernemers willen zelf de afweging kunnen maken op welke wijze zij dit risico afdekken. Dat is hun eigen verantwoordelijkheid.”

GD: „Het risico op een ongeluk is altijd aanwezig, voor de zelfstandige bouwvakker of de IT-consultant. Eigen verantwoordelijkheid totdat het mis gaat. Je raakt alles kwijt, bijvoorbeeld je woning. Uiteindelijk rest de bijstand. Dat is niet alleen een persoonlijk drama, de samenleving betaalt de rekening: de bijstand betalen we allemaal.”

MP: „Ik wil even een ander perspectief schetsen. Je gaat ervan uit dat bij arbeidsongeschiktheid er geen inkomen meer is. Je kunt op allerlei manieren het risico op inkomstenderving afdekken. Voor onafhankelijke ondernemers is een verplichte verzekering wel de slechtste manier. Voor afhankelijke werknemers is dat misschien een oplossing, maar jij weet toch ook dat vrije ondernemers niet passen in het werknemersmodel met allerlei collectieve beschermingsmechanismes.”

GD: „Wat ik van zzp’ers hoor, is dat zij zich graag willen verzekeren want het risico op een ongeluk is aanwezig. Twee problemen: de premie is veel te hoog en de zestigjarige stukadoor wordt uit de verzekering geknikkerd. Het kan nu gebeuren dat verzekeraars mensen weigeren die al hun hele leven verzekerd zijn. Met een verplichting voor alle ondernemers wordt de premie betaalbaar, want de risico’s worden gedeeld. Zodat mensen beschermd zijn en de rekening niet meer door de samenleving wordt betaald.”

MP: „Gijs, je komt nu bij het echte probleem. Wie niet in staat is om de inkomensrisico’s af te dekken, moet zich afvragen of de onderneming nog wel levensvatbaar is. We hebben het dan over de ‘onderkant’. Daar moeten jullie een oplossing voor vinden. Wij werken daar graag aan mee. Dat is beter dan generieke maatregelen zoals verzekeringsplicht voor ondernemers. Het andere echte probleem is dat van zware beroepen op leeftijd, die niet (meer) worden geaccepteerd door verzekeraars. Daar helpt ook de opschuiving van de AOW-leeftijd niet echt. Ook dat probleem moet worden opgelost. Ook daar werken wij graag aan mee.”

GD: „Laten we dat samen doen. Maar hoe kijk je aan tegen de succesvolle IT-consultant die een ernstige ziekte krijgt? Zonder een verzekering belandt ook deze persoon op termijn in de bijstand. Voor ons is dat niet acceptabel. Wij willen dat ook de echte zelfstandigen zeker zijn van bescherming bij ziekte en pech. Samen deze risico’s delen is voor iedereen beter.”

MP: „Ik kan mij voorstellen dat het inkomensrisico bij blijvende en algehele arbeidsongeschiktheid (IVA-risico), dat universeel en onvoorzien is, op collectieve wijze voor alle werkenden kan worden afgedekt in de vorm van een volksverzekering. Wij hebben dat eerder voorgesteld. Maar voor de rest: geen verplichtingen voor zelfstandige ondernemers.”

GD: „Helaas moet ik constateren dat je de risico’s van ziekte en pech onder zelfstandigen bij de samenleving wilt leggen. Dat is niet mijn keuze. Ik zie graag dat opdrachtgevers een hogere prijs gaan betalen bij de inhuur van zzp’ers. Op die manier kunnen alle zelfstandigen de verplichte, en dus betaalbare, arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten. Hiermee betalen opdrachtgevers en niet de samenleving de rekening van ziekte en pech. Zo kunnen alle zzp’ers zeker zijn van bescherming bij ziekte en pech.”

MP: „Uit jouw suggestie om opdrachtgevers premie te laten betalen voor zelfstandige ondernemers, blijkt dat je zelfstandigen als een soort van werknemer beschouwt. Meer dan de helft van de zelfstandigen verricht dienstverlening aan consumenten. Als de overheid gaat inbreken in contracten tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers (beiden ondernemer) dan is dat in strijd met het vrije ondernemerschap en mededingingswetgeving.”

Vraag aan Maarten Post: U lijkt voor te stellen om onderscheid te maken tussen zzp’ers aan de onderkant en die aan de bovenkant. Hoe moeten we de grens bepalen?

MP: „Ik stel niet voor om onderscheid te maken tussen ondernemers. Ik heb gezegd dat wie geen financiële ruimte heeft om inkomensrisico’s af te dekken, waarschijnlijk geen levensvatbare onderneming heeft. In het regeerakkoord worden maatregelen genomen om deze groep niet meer als ondernemer te beschouwen, maar te beschermen als werknemer. Stichting ZZP Nederland vertegenwoordigt zelfstandige ondernemers en niet de groep flexwerkers van de platformbedrijven, die ineens zzp’er worden genoemd. Dat is schadelijk voor het imago van zelfstandige ondernemers.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Wouter van Noort