Opinie

Namaaklijsttrekkers ontsieren eigenlijke rol van Eerste Kamer

verkiezingen

Ook GroenLinks is eruit. Oud-partijleider Paul Rosenmöller is terug van weggeweest en wordt komend jaar lijsttrekker bij de verkiezingen voor de Eerste Kamer. Lijsttrekker? Verkiezingen? Beide zijn onzin. Er bestaan geen rechtstreekse verkiezingen voor de Eerste Kamer en zodoende bestaan er ook geen lijsttrekkers. GroenLinks is niet de enige partij die er een staatsrechtelijke hutspot van maakt. Nagenoeg alle partijen bezondigen zich aan de begripsvervuiling.

Het CDA droeg in september Ben Knapen voor als lijsttrekker, de VVD schoof vorige maand Annemarie Jorritsma naar voren als lijsttrekker, de PvdA hield onder de leden een heuse lijsttrekkersverkiezing waar twee weken geleden uit de vier kandidaten Mei Li Vos als overwinnaar naar voren kwam, en de leden van D66 – de partij die afschaffing van de Eerste Kamer nog altijd in zijn verkiezingsprogramma heeft staan - bevestigden de solokandidatuur van Annelien Bredenoord als lijsttrekker.

Lijsttrekkers voor verkiezingen waar geen kiezer aan te pas zal komen. Het zijn de 564 leden van de Provinciale Staten van de twaalf provincies die op 27 mei volgend jaar hun keuze door middel van een gewogen stemming (het druk bevolkte Zuid-Holland telt zwaarder mee dan Drenthe) kenbaar zullen maken. Zij zijn het die de partijlijsten met hun lijsttrekkers krijgen voorgelegd. Diezelfde leden van de Provinciale Staten worden op 20 maart volgend jaar rechtstreeks door de kiezer verkozen. Het gevolg is dat deze verkiezingen voor het provinciaal bestuur nauwelijks over de provincie zullen gaan maar vooral over de Eerste Kamer.

Waar de aanvoerders van de fracties in de Eerste Kamer vroeger een tamelijk anoniem bestaan leidden, krijgen zij met hun status als lijsttrekker een ongewenste extra politieke functie. Exemplarisch is de aanbeveling van GroenLinks-leider Jesse Klaver bij de voordracht van lijsttrekker Paul Rosenmöller. „Met Paul Rosenmöller keert één van de beste debaters van Nederland terug op het Binnenhof”, zei hij. De Eerste Kamer heeft geen debaters nodig – een gave die overigens altijd is meegenomen – maar allereerst mensen die door de Tweede Kamer aangenomen wetsvoorstellen kunnen beoordelen op zaken als grondwettelijkheid, consistentie, doelmatigheid, uitvoering en overeenstemming met internationale verdragen.

Dat was althans de klassieke taak van de niet-rechtstreeks gekozen Eerste Kamer. Om buiten de zogeheten ‘waan van de dag’ als chambre de réflexion wetsvoorstellen nog aan een laatste oordeel te onderwerpen. Maar mede als gevolg van de steeds sneller wisselende kiezersvoorkeuren heeft de Eerste Kamer een aanzienlijk grotere politieke betekenis gekregen. Het tweede kabinet-Rutte dat vanaf 2012 regeerde op basis van steun van VVD en PvdA had na de Statenverkiezingen van 2015 geen meerderheid meer in de Eerste Kamer. Uitgaande van de huidige peilingen kan het derde kabinet-Rutte komend jaar hetzelfde overkomen.

Daardoor dreigt de rol van de Eerste Kamer verengd te worden tot het leveren van meerderheden in plaats van zuivere wetsbeoordeling. Dat de Eerste Kamer ook een politieke rol heeft is onbetwist. Maar juist omdat de Eerste Kamer bestaat uit niet-rechtstreeks gekozen leden dwingt dit tot bescheidenheid. Namaaklijsttrekkers dragen niet bij aan die gewenste bescheidenheid.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.