‘Elke interessante foto is in zekere zin een zelfportret’

Chris Keulen over het thema van december, ‘Mijn beste foto van 2018’.

FRAGILE LOVE foto 4. Chris Keulen

Chris Keulen won in de dertig jaar dat hij nu fotografeert twee World Press Photo awards en twaalf keer een prijs bij de Zilveren Camera. De laatste keer, in 2017, won hij de prestigieuze Zilveren Camera voor zijn serie ‘Kwetsbare liefde’, over een oudere man die thuis zijn dementerende vrouw verzorgt. Maar of dat ook zijn beste werk is dat hij dat jaar maakte?

„Dat vind ik eerlijk gezegd niet zo van belang”, zegt de Limburgse fotograaf. „Bovendien: hoe kun je ooit zeggen wat jouw beste foto is? Ik maakte een boek over wielrennen in Afrika. Maar hoe kun je dat vergelijken met een serie over dementie en liefde? Veel belangrijker is of het interessant is. Als de jury van de Zilveren Camera mij als winnaar aanwijst, denk ik wel dat ik iets geraakt heb.”

Kim en Alda

Via kennissen hoorde Keulen over het bejaarde echtpaar Kim en zijn vrouw Alda. Toen hij ze opzocht en vertelde dat hij ze graag met de camera wilde volgen, zei hij ook meteen waar het op stond: „Ik wilde complete toegang om alles te mogen fotograferen. Als ik constant te horen krijg wat ik wel of niet mag doen, kan ik niet werken.” Hij benadrukt: „Alles fotograferen betekent uiteraard niet dat ook alles naar buiten komt.” Evenzogoed vroeg hij nogal wat van die mensen, besefte hij. „Met zo’n serie duik je diep in hun privélevens. Je moet elkaar kunnen vertrouwen.”

Een dergelijke serie had hij nooit kunnen maken in een willekeurig tehuis voor demente bejaarden. „Daar bepaalt een communicatiemedewerker wat je mag doen. Dan krijg je geen waarachtig beeld. In zo’n tehuis plassen mensen ook in hun broek, maar dat willen ze niet op de foto’s zien. Zo zit ik niet in elkaar. Ik kan geen serie naar buiten brengen die voor mij niet waarachtig is. Je moet elkaar niet voor de gek houden.”

Schrijnende situaties

Meer dan eens speelden zich thuis bij Kim en Alda schrijnende situaties af voor zijn camera, en natuurlijk sneed hem dat door de ziel. Hij voelde mee met de twee, zoals hij ook meevoelde met verschrikkelijke situaties in Rwanda of Congo waar hij verbleef. „Dat humane aspect gaat je niet in de koude kleren zitten.” Toch kan hij op dat soort momenten afdrukken. „Fotograferen is voor mij een intuïtieve handeling, een visuele ambacht: in eerste instantie moeten je ogen het werk doen. Later, thuis, komt pas de reflectie, het verstand.”

Echtgenoot Kim was in eerste instantie ‘not amused’ toen hij zag welke twaalf foto’s Keulen voor de serie voor de ZC had geselecteerd. „Logisch, hij kijkt op een andere manier naar de wereld dan ik. Het is zijn vrouw. En als hij zijn vrouw ziet schreeuwen op een foto, is dat niet plezierig. Dat doet hem als echtgenoot pijn. Maar dat doet je ook als fotograaf pijn. En ik denk dat dat heel veel mensen pijn doet als ze die foto’s zien. Maar het is voor mij een waarachtiger beeld dan een foto van een stel dementerende vrouwen die in nette mantelpakjes in een restaurantzaal van een instituut achter een bloemetje een kop koffie zitten te drinken.”

Keihard en poëtisch

In het juryrapport werd ook Keulens selectie geprezen. „Bij elke foto liet ik een nieuw stukje van het verhaal zien, een nieuwe invalshoek. Gaandeweg krijg je door wat er aan de hand is. Er zitten harde foto’s bij, emotionele, maar ook mysterieuze, poëtische. In de journalistiek wil men altijd duidelijkheid. Maar dat waren deze beelden zeker niet allemaal. Dat kan ook niet, want ik weet ook niet precies hoe het allemaal in elkaar zit. Ik probeer slechts een handreiking te geven waarmee je als kijker aan de slag kunt.”

In zo’n handreiking is in ieder geval ook altijd iets van hemzelf terug te vinden. Want dat is volgens Keulen een van de belangrijkste aspecten waaraan een interessante foto zou moeten voldoen: „Je fotografeert iets van de dingen om je heen, maar de foto moet ook iets van jou laten zien. Je kijkt naar de buitenkant, maar het zegt ook iets over jouw binnenkant. Er moet een persoonlijke noodzaak achter zitten, de foto moet jouw stempel bevatten. Zo is elke interessante foto in zekere zin ook een zelfportret. Dat maakt elke fotograaf uniek.”

Beste foto

Kortom, beste fotowedstrijddeelnemers, het gaat volgens Chris Keulen bij een selectie niet zozeer om ‘de beste foto’, maar meer om ‘de meest interessante foto’. „En dat is een beeld dat ook laat zien hoe jij als fotograaf tegen de dingen aankijkt. Er moet iets van de buitenwereld in zitten, maar ook iets van je eigen wereld. Wat jij erbij voelt en ervaart, dat is wat de foto bijzonder maakt.” Het is maar een tip.

Het thema van december is “Mijn beste foto”. Inzenden en stemmen kan tot vrijdag 28 december 17.00 uur op nrc.nl/fotowedstrijd.

    • Arjan de Jongh