Een dak dat het Chinese verleden eert

Architectuur De keuze voor een Chinees ontwerp voor het het Fenix-magazijn is ook een gebaar naar de toekomst, in een tijd dat de VS grenzen sluit.

Het ontwerp van Mad Architects voor het dak van het Fenix-warenhuis, met een trap met het uiterlijk van een glijbaan. Artist impression Mad Architects

Toen in 1911 de eerste Chinezen in het Rotterdamse Katendrecht aankwamen om daar te werken als stoker op Nederlandse schepen, konden ze niet weten dat ruim een eeuw later de Chinese architect Ma Yansong (1975) een gezichtsbepalend ontwerp voor datzelfde Katendrecht zou maken. Ma’s ontwerp voor het dak van de oude Fenix-loods biedt een rond platform met een uitzicht over de stad en de zee.

Wanneer er begonnen wordt met de bouw, wanneer het project af moet zijn en wat de kosten zijn: het is allemaal onbekend, zelfs de website is nog onder constructie. Dat het nieuws toch wordt opgepakt, is omdat de directeur van de stichting die dit bewerkstelligt Wim Pijbes is. Namens Stichting Droom en Daad, die als doel heeft kunst en cultuur in Rotterdam te bevorderen, heeft hij Ma Yansong van Mad Architects gevraagd de loods op de kaart te zetten. Mad Architects is daarmee het eerste Chinese architectenbureau dat een cultureel gebouw in Europa neerzet.

Een trap met het uiterlijk van een glijbaan begint bij een openbaar atrium, om uit te komen bij een uitkijkpunt over de zee die 3,5 miljoen Europeanen vanaf 1872 per boot naar de VS bracht. Een tocht die overigens niet door de Chinezen uit Katendrecht gemaakt kon worden. Ze mochten dan in Rotterdam het eerste Europese Chinatown hebben gebouwd en het eerste Chinese restaurant van Nederland hebben neergezet, in 1940 waren ze niet meer nodig. De Rotterdamse Chinezen kregen geen transportkaartje richting het westen, maar een enkele reis Hongkong op kosten van de Nederlandse regering.

In een deel van het Fenix-loods komt het Landverhuizersmuseum, dat de verhalen vertelt van de migranten die wel naar Ellis Island gingen (ook van degenen die weer teruggestuurd werden vanuit de VS). Hoewel Pijbes, zoals hij bij het tv-programma DWDD zei toen hij over het ontwerp sprak, dacht dat het om een grap ging: aan de zijkant op het dak van de loods komt er een enorme meeuw te staan, omdat meeuwen de reiziger nog het langst vergezellen na vertrek.

Ma Yansong ontwierp wolkenkrabbers in Toronto en een operagebouw in de Chinese stad Harbin (in 2016 uitgeroepen tot beste cultuurgebouw van dat jaar). In het nieuws kwam hij met zijn ontwerp van het Star Wars Museum van George Lucas in Los Angeles.

Op de site van Mad Architects koppelt Ma Yansong kort zijn ontwerp voor het Fenix-loods aan het verleden: „We zijn er trots op om een dynamische transformatie van het historische magazijn te realiseren, waar lichaam en geest zich verheffen. Het zal verwondering en onderzoek over het verleden, het heden en de toekomst bevorderen.”

Behalve dat het Chinese verleden in Rotterdam zo weer in het leven wordt geroepen met de keuze voor een Chinese architect, is Pijbes’ keuze ook een gebaar naar de toekomst in een tijd dat de VS de grenzen sluit voor steeds meer immigranten en China in Europa fanatieker bouwt aan een Nieuwe Chinese Zijderoute.

In een eerdere versie werd gesproken van een warenhuis, dat is veranderd in loods

    • Toef Jaeger