Zwarte Piet als onderdeel van de integratie

Discussie over Zwarte Piet

Sint bezoekt dit jaar zeker twintig asielzoekerscentra. Hoe reageren de kinderen op de komst van zwarte pieten?

Sinterklaas bezocht een AZC in Overloon. Bram Petraeus

Moeiteloos zingen de in een rij opgestelde kinderen de sinterklaasliedjes mee. Geleerd op de basisschool. Ze zijn met hun ouders gevlucht uit landen als Syrië, Irak en Eritrea, sommigen zijn nog maar een paar maanden in Nederland. Ze brengen de sint tekeningen, hij helpt ze op het podium. „Heel mooi”, mompelt de goedheiligman. Een jongen voelt even aan zijn dikke, witte baard om te controleren of die echt is.

Sint bezoekt deze dagen zeker twintig Nederlandse asielzoekerscentra (azc’s). Vandaag is hij in het Noord-Brabantse Overloon, waar zo’n dertig kinderen in een versierde gymzaal met grote ogen naar sint en zijn klunzige pieten kijken. Met het optreden wil theatergroep Het Wolkentheater gevluchte kinderen even laten ontsnappen uit het kleurloze, eentonige leven in het azc, vertelt directeur Adrijan Siniša Rakić. Ooit zwierf hij zelf – gevlucht uit voormalig Joegoslavië– illegaal door Nederland. Vijfentwintig jaar geleden richtte hij zijn theatergroep op, die uitsluitend voor vluchtelingen optreedt

„Sinterklaas is voor veel vluchtelingen de eerste kennismaking met de Nederlandse cultuur”, zegt de receptionist van het azc „Dat was hij ook voor mij toen ik achttien jaar geleden naar Nederland kwam.”

De aanwezige ouders zijn minder goed op de hoogte van de Nederlandse traditie dan hun kinderen. Ze zitten met verbazing naar het tafereel te kijken. „Vanavond ga ik Sinterklaas googlen”, zegt een moeder uit Syrië.

Toch niet de Kerstman

Het feest is inderdaad een vreemd fenomeen, zeggen oudere vluchtelingen die eerder met Sint en Piet kennismaakten. „We dachten dat we de Kerstman zouden ontmoeten”, vertelt Tarek Alshoffe (28) over de eerste keer dat hij Sinterklaas vierde. Het was december 2015 en Alshoffe woonde nog in de noodopvang in Zwolle. Een groep Nederlandse vrijwilligers nam hem met zijn Syrische vrienden mee naar een hal in centrum van de stad waar ze sinterklaasspelletjes speelden, „bruine koekjes” aten en cadeautjes kregen.

Alshoffe zag weinig verschil met de Kerstman. „Die kennen we ook in Syrië, al is het grootste deel van het land moslim. Het grote aantal zwartgeschminkte figuren viel me wel op. Ik dacht dat het een soort vermomming was.” Pas later, tijdens zijn taallessen, leerde hij de betekenis van het feest kennen en werd hem verteld hoe de de discussie over Zwarte Piet het land verdeelt.

Lees hier over het onderzoek van historica Elisbeth Koning over de relatie tussen Zwarte Piet en blackface-traditie

De gewoonte om mensen zwart te schminken en uit te dossen met gouden oorbellen en rode lippenstift roept bij Alshoffe verbazing op. „Dit land staat over de hele wereld bekend als symbool van vrijheden en mensenrechten. Hoe kan het dan het eigen slavernijverleden vieren?”

De uit Damascus gevluchte Syriër zegt de keuze van Nederlander om het feest op hun eigen manier te vieren te respecteren, maar wil niet dat zijn elf maanden oude dochter het feest straks viert op school of op straat als de figuur van „de slaaf” blijft bestaan. „Ik zal haar wel een cadeautje geven zodat ze zich niet anders voelt dan haar klasgenootjes.”

Verschillende meningen

Net als autochtone Nederlanders verschillen ook Syrische nieuwkomers van mening over Zwarte Piet. De discussie over het hulpje van Sinterklaas is een terugkerend thema in de integratielessen. Sinds hij in 2015 naar Nederland kwam, viert Ammar Al-Kathieb (30) „gewoon” Sinterklaas met zijn Nederlandse vrienden.

Sinterklaasviering in het asielzoekerscentrum in Overloon.

Foto Bram Petraeus

„Het is toch een geweldig feest voor kinderen? Ik wil als nieuwkomer de gewoonten van Nederlanders respecteren en zoveel mogelijk overnemen.”

Vluchtelingen die kritiek op Zwarte Piet hebben „kunnen niet goed integreren”, stelt hij. Bovendien, zegt Al-Kathieb: „Zwarte Piet is zeker geen slaaf. Hij komt cadeautjes brengen door de schoorsteen, daarom is hij zwart.”

Daar is Tamer Maklad (32) het niet mee eens. Hij leerde sinterklaas kennen tijdens een schilderworkshop voor kinderen in Dronten. „De docenten besloten op een dag om Sinterklaas te vieren. Ze kozen een jongen met een lichte huid om de rol van sinterklaas te spelen en een andere met een zwarte huid om de rol van zwarte piet te spelen.”

Het verbaasde hem dat niemand zwarte piet wilde zijn. „De kinderen die in hun schoenen een chocoladeletter P vonden, wilden hem ruilen voor een S.”

Hij is geen fan van het feest. „Het toont een verhouding waarin de witte man de machthebber is en de zwarte moet volgen. We moeten het zonder Zwarte Piet vieren of het moet stoppen.”

De discussie gaat voorbij aan de kinderen van het azc in Overloon. Ze joelen om de muzikale grappen van de pieten van het Wolkentheater, witte mannen van middelbare leeftijd, die helemaal niet geschminkt zijn, zelfs niet met een roetveeg. Twee zwarte kinderen zijn vandaag door het Wolkentheater aangewezen als hulppiet, te herkennen aan hun pietenmuts. Zij zijn de enige zwarte kinderen in de zaal. Zijn ze gecast op hun huidskleur? „Nee hoor, dit is puur toeval”, zegt een actrice.

    • Reinier Kist
    • Hazem Darwiesh