Margriet de Schutter helpt na haar eigen topsportcarrière andere topsporters bij het leven na de sport.

Foto Merlijn Doomernik

‘Zie het zwarte gat na topsport niet als iets engs’

Interview Margriet de Schutter

Na haar carrière als shorttracker zet Margriet de Schutter zich in voor topsporters die problemen hebben met stoppen. „Het is net een rouwproces.”

Leuk dat de organisatoren van het Internationale FICTS Festival voor Sportfilms in Milaan haar hadden uitgenodigd, natuurlijk ging ze. Nietsvermoedend zat ex-shorttracker Margriet de Schutter half november in de zaal, tussen prominenten uit de wereld van sport, cultuur en media. „Toen zag ik ineens mijn foto op een groot scherm”, vertelt ze lachend in de lobby van een Utrechts hotel. De ceremonie in een mix van Engels en Italiaans is haar niet geheel duidelijk. ‘Mention d’Honneur’, klinkt het. Het blijkt een ereprijs, voor haar nog wel. „Wat krijgen we nou, dacht ik.”

Zes jaar geleden won De Schutter (32) in Milaan de tweede prijs in de categorie ‘olympische geest, olympische waarden’ voor haar documentaire Diepgaan voor Vancouver, waarin ze openhartig vertelt over haar mentale problemen bij het stoppen als topsporter. Nu legt een lid van het Internationaal Olympisch Comité haar na afloop uit waarom ze opnieuw een prijs krijgt op het prestigieuze festival, waar eerder onder meer ook Johan Cruijff, Robert Redford en paus Johannes Paulus II werden gelauwerd. „Ik kreeg die ereprijs volgens hem voor wat ik heb gedaan na de documentaire. Vaak ebt een onderwerp weg. Maar dit niet.”

De Schutter kreeg destijds veel reacties op haar film, de afronding van haar studie mediastiek en eind 2012 uitgezonden door NPO 2. Ze sprak ervoor met gestopte judoka’s als Deborah Gravenstijn en Dennis van der Geest, met schaatsers als Jochem Uytdehaage en Yvonne van Gennip. Veel meer oud-topsporters bleken net als zij met problemen te kampen na hun carrière. Alleen werd er nauwelijks over gepraat. „Sporters waren bang om erover te beginnen uit angst voor negatieve reacties. Je kreeg al snel het stempel van: ‘weer eentje die in het zwarte gat is gevallen’. Het was toen echt een taboe.”

Haar persoonlijke verhaal maakt indruk. Jarenlang alles opzij zetten op de shorttrackbaan voor het heilige doel van de Winterspelen van Vancouver 2010, die ze mede door blessures niet haalt. Haar onzekerheid als ze stopt, met alle problemen van dien. „Als topsporter ben je geconditioneerd om geen zwakheden te tonen. Dan gaat je kop eraf, dan kan de tegenstander je pakken. Maar nu kom je terecht in het normale leven en moet je op zoek naar jezelf. Wie ben ik, wat kan ik nog meer? Onzekerheid op tafel leggen heb je nooit geleerd. Het is niet gek als dat even niet lukt. Dat heb ik bespreekbaar willen maken.”

Jeugdidool Ritsma

Na de documentaire volgt een boek: Stoppen & Doorgaan. De Schutter richt een platform op: extopsporter.nl, een website om gestopte sporters „een steuntje in de rug te geven als ze het even niet meer weten.” Ze maakt zelf filmpjes en interviewt betrokkenen, van haar jeugdidool Rintje Ritsma tot rolstoeltennislegende Esther Vergeer. Ze geeft de laatste jaren ook lezingen over transitie, in de sportwereld en daarbuiten. „Ik vond dat de nazorg voor sporters beter kon. Dan kun je twee dingen doen. Je gaat erover klagen of je gaat er iets aan doen.”

Elke (oud-) topsporter heeft een eigen verhaal, maar De Schutter ziet minstens één overeenkomst. „Stoppen is net een rouwproces. Mensen die niet uit de sport komen, zullen zeggen: ‘je stopt met je hobby, vervelend maar wat is het probleem?’ Maar het is geen hobby meer. Zo begint het wel, maar na al die jaren is het uitgegroeid tot een complete lifestyle. Het is 24/7 doelen stellen, trainen, leven met je trainingsmaatjes. Als dat wegvalt, wie ben je dan nog? Je doet afstand van je droom, van alles eigenlijk. Dat klinkt heel zwaar, maar je kunt het maar beter erkennen. Pas dan kun je verder.”

Als topsporter ben je geconditioneerd om geen zwakheden te tonen

Margriet de Schutter

Angst voor wat ná een topsportcarrière. Het wordt niet voor niets het ‘zwarte gat’ genoemd, toch? „Er hing altijd zo’n negatieve lading rond dat begrip”, zegt De Schutter. „Nergens was een plan hoe je dat moest vermijden of er doorheen kon gaan. Ik wilde zoveel mogelijk sporters spreken en er aandacht aan besteden. Vertellen dat je er niet bang voor hoeft te zijn.” In ex-judoka Mark Huizinga vond ze een medestander. „Hij zei in een interview juist dat hij zin had om ook die fase te doorleven. Zie het zwarte gat niet als iets engs. Spring er vanuit je topsportachtergrond in, met alle fanatisme dat je in je hebt. Dan is er veel moois te ontdekken.”

Lees ook: Sporters, durf soms uit die bubbel te stappen

Sommigen vinden hun draai eerder of beter dan anderen. Maar één ding heeft De Schutter wel bereikt. Dankzij alle aandacht is het taboe rond afscheid nemen na een topsportcarrière wel doorbroken. „Ik merk dat er meer oor voor is, het probleem mag er zijn. In het bedrijfsleven vertellen mensen ook steeds meer over hun mislukkingen en teleurstellingen in screw-up meetings of failure nights. Topsporters mogen tegenwoordig hun zachtere kant tonen. Het geeft ze als mens meerdere lagen, dat biedt na een carrière ook meer kansen. Anders blijf je toch vooral een machine of robot die alleen maar geconditioneerd is voor succes.”

Financiële steun

Behalve meer aandacht is er ook geld. Een jaar geleden kondigde sportkoepel NOC*NSF met financiële steun van het ministerie van Volksgezondheid het programma ‘Transitie naar volgende carrière’ aan. „Een erkenning dat we er met z’n allen wat mee moeten doen”, stelt De Schutter. Gestopte topsporters krijgen gerichte, individuele begeleiding bij het zoeken naar een nieuwe toekomst. Daarbij geholpen door stichtingen van oud-topsporters: Sporttop van Jochem Uytdehaage, de Sportmaatschappij van Sylvia Karres en Fanbased van Tim Jenniskens. „Er zijn nog stappen te zetten maar dit is een heel belangrijke stap.”

Zelf kijkt de Groningse louter met een goed gevoel terug op de overgang van topsport naar maatschappij. „Het fanatisme dat in je zit gaat nooit weg. Als je in de sport zit, ervaar je dat niet als iets bijzonders. Maar in het dagelijks leven is het een bijzondere eigenschap, dat zal iedere sporter merken die is gestopt.” Een lezing voor een volle zaal geeft haar eenzelfde „adrenalinekick” als voor de start van een race op de ijsbaan. „Het moment van opkomen is net alsof de starter ‘ready’ zegt.” En die ereprijs laatst in Milaan? „Als schaatser droomde ik van prijzen. Maar dat kwam pas uit toen ik al gestopt was.”

    • Maarten Scholten