Opinie

    • Derk Walters

Voor de experimenten van dr. He is eerst zicht op de veiligheid nodig

Niet elke wetenschappelijke doorbraak is een feestje waard. Terecht tekenden meer dan honderd Chinese academici een open brief waarin zij het experiment veroordeelden van hun collega Jiankui He, die twee genetisch veranderde meisjes ter wereld zou hebben laten komen. Door de ingreep zou de tweeling beschermd zijn tegen een aids veroorzakende hiv-infectie.

Rond de experimenten van He hangt nog de nodige onduidelijkheid. Zo is hij verbonden aan de Southern University of Science and Technology of China, maar zouden zijn proeven volgens zijn werkgever buiten de universiteit plaatsgevonden hebben. De resultaten van He’s experimenten zijn nog niet bevestigd door onafhankelijke bronnen, en staan evenmin beschreven in een wetenschappelijke publicatie.

Of He de waarheid spreekt of niet, het is zaak zijn genetische geknutsel ernstig te nemen – en te ontmoedigen. Niet voor niets hebben de meeste landen, waaronder Nederland, het genetisch manipuleren van embryo’s verboden.

Wat de experimenten van He zo onverstandig maakt, is dat er grote twijfels zijn over de precisie van de bestaande techniek. Niet zeker is of er bij dat knippen en plakken geen DNA terechtkomt op andere plekken dan de bedoeling is.

Onethisch is bovendien dat de rest van de wereld er pas van hoort nadat het gebeurd is. He ging zijn gang zonder zich iets aan de medisch-ethische consensus gelegen te laten liggen. De resultaten van dit type cowboys boezemen doorgaans weinig vertrouwen in. He’s werk doorkruist de langzame en tamelijk weloverwogen route die bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk gevolgd wordt.

Zelf benoemt He zijn experimenten als ,,genetische chirurgie”. Hij wijst op de medische toepassingen van zijn werk: wie kan er wat op tegen hebben wanneer via knip- en plakwerk aan het DNA de kans op aids nihil wordt? In 2017 verklaarde de Amerikaanse academie van wetenschappen nog dat het voorkomen van infectieziekten ,,een ethische toepassing van gene-editing” is.

Op zichzelf klinkt het tegengaan van erfelijke ziektes als een nobel streven. De techniek van crispr-cas – het ‘knippen’ in DNA om een verkeerd stukje gen te vervangen – kan ook nuttige doelen dienen. Voor zover de veiligheid gegarandeerd kan worden, is het op zichzelf niet bezwaarlijk dat erfelijke aandoeningen gerepareerd worden.

Er zijn ook andere methoden om erfelijke ziektes te omzeilen. Te denken valt aan de selectie van gezonde embryo’s, wat nu al best gangbaar is. Maar ook dit heeft mogelijk nadelen. Misschien werkt genetische manipulatie op de lange termijn wel beter. Alleen: we weten het nog niet. Niet voor niets maken collega’s van He zich zorgen: de gevolgen van de genetische ingreep voor de tweeling zijn onduidelijk. Laat staan dat we weten wat de gevolgen voor hun kinderen zullen zijn.

He kondigde woensdag aan dat het onderzoek naar genetische aanpassing van embryo’s stilgelegd is. Dat is een goede zaak. Zolang de veiligheid niet gegarandeerd is, zijn experimenten ongewenst. Toch is de tijd van morele paniek nog niet aangebroken: bij het klonen van het schaap Dolly, in 1996, werd ook verwacht dat het klonen van mensen een kwestie van tijd was. Maar zo makkelijk is het niet.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.

    • Derk Walters