Jemen-beleid Trump in gevaar om ‘Khashoggi’

Saoedi-Arabië

Betrokkenheid van de VS bij de oorlog in Jemen moet stoppen, zegt meerderheid in de Senaat. Met dank aan de moordzaak-Khashoggi

VN ondersecretaris-generaal Mark Lowcock geeft een een perconferentie over de humanitaire situatie in Jemen. Foto Yahya Arhab / EPA

De vermoorde Saoedische journalist Jamal Khashoggi bekommerde zich nooit erg om Jemen. Hij zou dan misschien ook vreemd hebben opgekeken dat zijn gruwelijke einde, vorige maand in het Saoedische consulaat in Istanbul, juist voor Jemen positieve gevolgen zou kunnen hebben.

Tot ergernis van president Trump sprak een ruime meerderheid (63-37) in de Senaat zich woensdag uit om een resolutie in stemming te brengen die een eind moet maken aan de Amerikaanse betrokkenheid bij de oorlog in Jemen. Dit voorjaar waren er maar 44 senatoren voor een soortgelijke resolutie. Veel senatoren, ook Republikeinen, maakten er geen geheim van dat de moord op Khashoggi hun standpunt nu mede heeft bepaald.

Steun intrekken hoeft niet

„De stemming in de Senaat van vandaag is een signaal voor de regering dat ze het Amerikaanse beleid jegens Saoedi-Arabië moet heroriënteren of anders zal het Congres dat voor hen doen”, zei de Democratische senator Chris Murphy naderhand. Voor het al vaker gebruikte argument dat de toestand in Jemen nog veel ernstiger zou zijn geweest zonder Amerikaanse steun – deze week nog genoemd door minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo – toonden de senatoren zich niet meer vatbaar.

Maar zelfs als zo’n resolutie volgende week door de Senaat zou worden aangenomen, hoeven Trump en de zijnen nog niet direct hun steun in te trekken voor de coalitie die onder leiding van Saoedi-Arabië tegen de Houthi’s in Jemen strijdt om de verdreven president Hadi weer in het zadel te helpen.

Het Huis van Afgevaardigden, tot januari nog gedomineerd door de Republikeinen, zal zo’n resolutie waarschijnlijk niet overnemen. Duidelijk is wel dat Trump, die blijft hameren op de vermeende Iraanse invloed in Jemen, op dit dossier steeds meer in het defensief wordt gedrongen.

Eerder deze maand staakten de VS al hun omstreden hulp aan de Saoediërs bij het bijtanken in de lucht van militaire vliegtuigen. Vaak ging het om toestellen die bombardementen uitvoerden op doelen in Jemen.

Dat Trump in het defensief zit over Jemen bleek ook in de VN-Veiligheidsraad. Daar hielden de Verenigde Staten woensdag een resolutie tegen, die de Britten – opmerkelijk genoeg zelf ook lid van de coalitie die de Saoediërs in Jemen steunen en een belangrijke wapenleverancier van Saoedi-Arabië – wilden indienen over Jemen. Daarin werden de strijdende partijen opgeroepen tot een bestand rond de belegerde havenplaats Hodeida en tot het ongehinderd doorlaten van voedselhulp en medicijnen voor de noodlijdende bevolking.

Nederland, Polen en Peru sloten zich van harte bij de Britten aan, maar Saoedi-Arabië en de Verenigde Emiraten lobbyden hard bij de VS om een dergelijke resolutie te blokkeren. Frankrijk en Zweden hielden zich op de vlakte. Het VS-verzet verbaasde: enkele weken geleden riepen de VS zelf om een bestand bij Hodeida. Was die oproep misschien niet gemeend?

Nieuwe bezorgdheid om Jemen

Hulporganisaties, die ook beseffen dat het ‘Khashoggi-effect’ Saoedi-Arabië internationaal in diskrediet heeft gebracht, hebben hun inspanningen verdubbeld om de wereld ervan te doordringen dat de oorlog in Jemen moet stoppen om een humanitaire catastrofe te voorkomen. Beelden van uitgemergelde Jemenitische kinderen vinden nu meer weerklank dan een jaar geleden, toen de situatie in veel gebieden ook al ernstig was.

Of de nieuwe bezorgdheid over Jemen tot concrete vooruitgang leidt, zal volgende week blijken. Dan moeten in Stockholm vredesbesprekingen beginnen tussen de coalitie en de Houthi’s. Eerste vraag is of iedereen komt. Een vorige poging in september van de VN-gezant voor Jemen, Martin Griffiths, hen rond de tafel te krijgen strandde voor hij begonnen was.

Michael Aron, Brits ambassadeur in Jemen, zei donderdag dat beide zijden hem verzekerd hadden te komen. „Ik heb mijn reis geboekt en ik zie ernaar uit om u daar te zien”, zei Aron tegen Houthi-leider Mohammed Abdel-Salam. Donderdag vuurden de Houthi’s echter nog een raket af op de grensstreek met Saoedi-Arabië.

Correctie (29-11-2018): In een eerdere versie van dit artikel werd de naam van Jamal Khashoggi in de kop verkeerd geschreven. Dit is aangepast.

    • Floris van Straaten