Vergoeding NS voor slachtoffers van Holocaust

Schadevergoedingen De spoorwegen verdienden 2,5 miljoen aan het transport van Joden naar Westerbork. Daarvoor komt nu compensatie.

Salo Muller Foto Claudine Grin

De Nederlandse Spoorwegen (NS) gaan nabestaanden en overlevenden van de Holocaust schadevergoedingen betalen. Dinsdag maakte het bedrijf bekend dat het een commissie instelt die beoordeelt hoe individuele tegemoetkomingen eruit kunnen zien.

Het besluit volgt na een eis van Holocaustoverlevende Salo Muller, die bekendheid verwierf als verzorger bij Ajax. Muller, wiens ouders tijdens de Tweede Wereldoorlog werden afgevoerd en vermoord, verwijt de NS in de oorlog miljoenen verdiend te hebben aan het transport van Joden naar kamp Westerbork. Van daaruit werden ze verder vervoerd naar concentratie- en vernietigingskampen. Vorig jaar verzocht Muller de spoorwegen om nabestaanden te compenseren. Toen de NS daar niet op ingingen, overwoog hij juridische stappen. Ook joodse organisaties drongen bij de spoorwegen aan op schadevergoedingen.

Omdat „niemand gebaat is bij lange juridische procedures”, gaan de NS nu met Muller in gesprek over vergoedingen, zo liet het bedrijf dinsdag weten in een persbericht. NS-directeur Roger van Boxtel zou met Muller hebben gesproken en tot de conclusie te zijn gekomen dat „de vraag naar individuele tegemoetkoming leeft”. Over bedragen wil het bedrijf nog niks zeggen.

Tweehonderd treinen

De rol van de Nederlandse Spoorwegen bij de deportatie van joden is onbetwist. Al tijdens de oorlog was er vanuit het verzet kritiek op de transporten die de spoorvervoerder verzorgde. Het merendeel van de ruim 100.000 vermoorde joden is weggevoerd met Nederlandse treinen, door Nederlands spoorwegpersoneel. Alleen al tussen juli 1942 en voorjaar 1945 hebben tweehonderd treinen gereden tussen Amsterdam en Westerbork.

De laatste jaren is door nabestaanden en historici internationaal opnieuw aandacht gevraagd voor de rol van de spoorwegen in de Tweede Wereldoorlog. Een nieuwe schatting door historici uit 2015 berekende dat de NS omgerekend ongeveer 2,5 miljoen euro verdienden aan het transport van Nederlandse joden. In 2014 besloten de Franse spoorwegen na dreiging met rechtszaken een fonds van 60 miljoen dollar op te richten voor Holocaust-nabestaanden in de Verenigde Staten. De Deutsche Bahn was in 2008 betrokken bij een reizende expositie over haar rol in de oorlog.

De NS boden bij monde van toenmalig topman Aad Veenman in 2005 excuses aan voor het meewerken aan de deportaties. In april van dit jaar kondigde de NS aan dat het bedrijf zich voor vijf jaar verbindt aan het in oprichting zijnde Nationaal Holocaust Museum in Amsterdam.

Muller, het Centraal Joods Overleg (CJO) en het Nederlands Auschwitz Comité zeggen in een reactie blij te zijn met de toezegging van de NS. „Het is een kleine pleister op je wonden”, aldus Muller tegen Nieuwsuur.

Correctie 28-11-2018: In een eerdere versie van dit artikel stond de naam van de voormalige topman van de NS verkeerd geschreven. De juiste naam is: Aad Veenman.

    • Clara van de Wiel