Provincie stapelt fout op fout bij verkoop dure bouwkavels

Gewilde bouwgrond De provincie Utrecht faalde jammerlijk bij de verkoop van dure grond en de behandeling van de gedupeerden achteraf, oordeelde de Randstedelijke Rekenkamer. De casus lijkt nogal op die van de Uithoflijn in Utrecht.

Die ene oude villa op de bouwgrond die uitkijkt over de voormalige vliegbasis Soesterberg. Foto Bram Petraeus

Dit is mijn kans, dacht Yvette Everts uit Den Dolder toen ze begin 2017 werklui bezig zag aan de rand van de voormalige vliegbasis Soesterberg. De explosievenopruimingsdienst scande het terrein en de groenvoorziening knipte er verwilderde braamstruiken bij. Dit kon maar één ding betekenen: die prachtige bouwkavels zouden eindelijk op de markt komen.

Dat was wat ze wilde: een huis bouwen dat uitkeek over de oude landingsbaan, midden in het groen. Na lang zoeken kwam ze uit bij de Provincie Utrecht, de eigenaar van de grond. Die verwees haar door naar hun makelaar, van kantoor Buijs Regiomakelaars (‘voor elk huis’).

Die deed gelijk ingewikkeld, zegt Everts. „Op dit moment is nog niet bekend op welke wijze de bouwkavels te koop aangeboden worden,” mailde de makelaar. „Zodra meer bekend is, zullen wij u informeren.”

Maar het liep anders. Een paar maanden later hoorde Everts van een vriendin dat de kavels verkocht waren, aan projectontwikkelaar Samen Thuis. Zonder dat zij ooit een seintje kreeg. Kort daarna bleek er van alles aan de hand bij de provincie. De Provinciale Staten stond op de achterste benen, vertrouwelijke stukken werden per ongeluk rondgestuurd, ambtenaren beschuldigd en het verkoopproces stilgelegd.

Nu, ruim een jaar later, ligt er een vernietigend rapport van de Randstedelijke Rekenkamer over de gang van zaken. De provincie blijkt fout op fout te hebben gestapeld. Particuliere bieders werden, in strijd met de plannen, buitengesloten, terwijl de projectontwikkelaar die de bouwgrond kocht een zakenrelatie was van de makelaar. Een buitengesloten koper die klaagde, werd afgescheept met juridische brieven en geweerd uit vergaderingen.

Meest gewilde woonlocaties

De kwestie draait om een reep bouwgrond met daarop één oude villa die uitkijkt over de voormalige vliegbasis Soesterberg. Die ligt vlakbij Bosch en Duin, een van de duurste en meest gewilde woonlocaties van Midden-Nederland. Het is half 2016. De provincie wil de grond kwijt en besluit die in vier kavels op te knippen en te verkopen.

Drie personen gaan aan de slag. Eén is een externe adviseur, van huis uit een projectontwikkelaar, die door de provincie wordt ingehuurd voor de klus. Die benadert nummer twee, een makelaar van Buijs Regiomakelaars uit Soest, met de vraag het verkoopproces te begeleiden. De makelaar praat in het najaar van 2016 al over het project met nummer drie: de projectontwikkelaar van Samen Thuis, met wie hij vaker samenwerkt. De ontwikkelaar wil alle vier percelen hebben en daar minstens acht riante woningen neerzetten.

Maar er zijn meer gegadigden. Particulieren, zoals Everts, en een andere buurtbewoner. Zij melden zich bij de makelaar. Maar als de verkoop begint, krijgen zij geen seintje. Eén was hij vergeten en één had hij naar een fout mailadres gestuurd, verklaart de makelaar achteraf, sorry. Sowieso verloopt de verkoop ondoorzichtig. Een bord in de tuin van de villa acht de makelaar niet nodig. Nadat de kavels in april 2017 een paar weken als bouwgrond op makelaarssite Funda staan, lijkt de kogel door de kerk. Samen Thuis mag de percelen kopen. Een van de particulieren, die er op de valreep achterkomt dat de verkoop is gestart en gauw een bod mailt, krijgt te horen dat hij een paar uur te laat is en dat het per post had gemoeten. Dat het winnende bod van de projectontwikkelaar ook per e-mail was, maakt niks uit.

Een hoge ambtenaar stuurt per ongeluk een vertrouwelijk verslag naar één van de buitengesloten kopers

Als de buitengesloten kopers aan de bel trekken bij de provincie, ontstaat daar paniek. Een hoge ambtenaar begaat in de stress een domme fout. Hij stuurt per ongeluk een vertrouwelijk verslag van de gang van zaken aan één van hen en smeekt de man daarna om dat verslag niet te gebruiken.

De man doet dat wel. Hij vindt in het vertrouwelijke stuk namelijk aanwijzingen dat hij geen eerlijke kans heeft gekregen en meldt zich boos bij de provincie. Dit moet in de openbaarheid, zegt hij. En als de provincie dat niet zelf doet, dan komt hij het zelf vertellen als inspreker bij Provinciale Staten. Maar dat mag niet. De vergadering waar hij de geheime informatie wil openbaren geschiedt achter gesloten deuren.

Dan grijpen Statenleden in. Zij zijn het gerommel van hun provinciebestuur zat en laten de Randstedelijke Rekenkamer de zaak onderzoeken.

De conclusies in het rapport dat woensdag verscheen, zijn hard. De provincie heeft de verkoop „niet professioneel” aangepakt en er niet op toegezien dat de makelaar in het belang van de provincie handelde. Registratie van nevenfuncties bij inhuurkrachten, op tijd getekende contracten, een doortimmerd plan voor de percelen, überhaupt een plan voor hoe je grond verkoopt, fatsoenlijke aansturing, het was er allemaal niet. Onterechte geldstromen of belangen tussen de makelaar, de ambtenaar en de projectontwikkelaar vond de Rekenkamer niet.

Het meest kritisch is de Rekenkamer over de manier waarop de provincie de klachten van de buitengesloten kopers afhandelt. „Reactief en defensief”, noemt het rapport die. Verzoeken om gesprekken werden afgedaan met harde, juridische brieven, vragen om informatie afwerend behandeld, klachten afgewimpeld.

Het hielp ook niet dat de buitengesloten koper per ongeluk nóg een mail kreeg die niet voor hem was bedoeld. Dezelfde ambtenaar, die eerder al dat geheime verslag naar hem mailde, stuurde later een mailtje dat was bedoeld voor de bezwarencommissie. Of de commissie niet wil meegaan in het bezwaar van de man, want die „kent geen grenzen en krijgt steeds weer alle ruimte”.

De Rekenkamer heeft ook kritische vragen bij haar eigen onderzoek. De provincie leverde zelf een door de gedeputeerden goedgekeurde tijdlijn van de gang van zaken. Veel mensen die de Rekenkamer daarna sprak, grepen terug op die tijdlijn. Gaven ze nou zelf antwoord, schrijven de onderzoekers, of herhaalden ze het „enkel op GS afgestemde beeld”?

Lees ook over de Uithoflijn: Het duurste stukje trambaan van Nederland

Schrikbarend slecht

Er komt nog meer aan voor de provincie Utrecht. Volgende week presenteert de Rekenkamer een rapport over een ander hoofdpijndossier: de uit de hand lopende aanleg van de Uithoflijn, de trambaan tussen station Utrecht CS en de universiteitscampus. Die casus vertoont opvallende overeenkomsten met de kwestie met de bouwkavels, vooral in hoe de provincie probeert onwelgevallige informatie achter te houden voor inwoners en Statenleden.

„Ik verdiep me doorgaans niet zo in de provinciale politiek,” zegt de buitengesloten koper Yvette Everts. „Behalve als het zo dichtbij komt. Ik vind het niveau schrikbarend slecht. Die mensen kennen hun dossiers niet en doen vervolgens maar wat.”

    • Merijn Rengers
    • Carola Houtekamer