NRC checkt: ‘Tadzjikistan is wereldwijd het meest afhankelijk van geld van emigranten’

Dit werd onlangs gezegd in een uitzending van Nieuwsuur.

De aanleiding

Tadzjikistan heeft meer aandacht in de Nederlandse media gekregen sinds een aanslag op vier buitenlandse fietsers in het land op 29 juli. Bij een opzettelijke aanrijding vielen vier doden, onder wie een Nederlander. Terreurbeweging Islamitische Staat eiste de aanslag op.

Het tv-programma Nieuwsuur plaatste de aanslag in perspectief in de uitzending van 3 november. In de reportage van verslaggever Gert-Jan Dennekamp was te zien dat veel mannen het arme Centraal-Aziatische land verlaten, op zoek naar werk of een beter salaris om de familie thuis te steunen. Ze gaan vooral naar Rusland, waar ze vaak onder slechte omstandigheden werken en leven. Daar blijken sommigen vatbaar voor radicalisering. Soms belanden ze uiteindelijk in Syrië of Irak.

Meer dan een miljoen Tadzjieken werken in Rusland, zegt Dennekamp in het item. „Geen land ter wereld is zo afhankelijk van het geld dat door migranten wordt verdiend als Tadzjikistan.” We checken dit laatste.

Waar is het op gebaseerd?

We mailen met Dennekamp. Hij trok deze conclusie, schrijft hij, op basis van een rapport van VN-ontwikkelingsorganisatie UNDP en de Euraziatische Ontwikkelingsbank uit 2015. Daarin staat een grafiek over het belang van geldstromen van migranten naar het thuisland (remittances) voor de economie, voor een toptien van landen. De waarde van de geldstromen is uitgedrukt als percentage van het bruto binnenlands product (bbp) van elk land, tussen 2004 en 2014. Dennekamp baseert zich op het beeld in deze gehele tien jaar, schrijft hij, niet op afzonderlijke jaren.

In vrijwel de gehele periode is Tadzjikistan koploper in de top-tien. Met percentages tussen de 30 en 50 laat het onder meer Kirgizië, Nepal, Liberia en Tonga achter zich, waar het percentage nauwelijks boven de 30 uitkomt. Bij de grafiek staat als bron: data van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

En, klopt het?

Eerst de vraag: is dit de correcte manier om te laten zien welk land het meeste afhankelijk is van het geld van de ‘eigen’ burgers over de grens? Ja, zegt Melissa Siegel, hoogleraar migratiestudies aan de Maastricht Universiteit. Het volume van de geldstromen als percentage van het bbp is de gangbare indicator. Het is ook „zinvol”, zegt Siegel, om een periode van tien jaar te nemen, zoals Dennekamp doet. De cijfers kunnen per jaar namelijk nogal verschillen.

Het meten van de transacties van emigranten naar huis is notoir lastig, onder meer omdat veel transacties binnen de informele economie plaatsvinden. Maar Siegel stelt dat de data van Wereldbank en IMF, genoemd in het UNDP-rapport, „de beste zijn die we hebben”. De Wereldbank heeft internationaal de taak gekregen de ‘remittances’ te meten, mede op basis van IMF-data.

Er is één probleem: het rapport dat Dennekamp gebruikte, is nogal oud: het is van 2015. Zijn er geen recentere data? Via UNDP en de Wereldbank krijgen we die. Dilip Ratha, econoom bij de Wereldbank, mailt gegevens over de periode 2008-2018 (voor het jaar 2018 zijn ze voorlopig). De laatste jaren eindigt Tadzjikistan vlak achter buurland Kirgizië, maar gezien over de hele periode van ruim tien jaar is Tadzjikistan koploper. 36,9 procent van het in 2008-2018 verdiende Tadzjiekjse bbp is afkomstig van emigranten. De nummers twee en drie zijn Kirgizië (28,4 procent) en Tonga (27,6 procent).

Conclusie

Nieuwsuur beroept zich op correcte, maar verouderde gegevens. Maar ook actuele data van de Wereldbank tonen dat Tadzjikistan de laatste tien jaar wereldwijd het meest afhankelijk was van geld van eigen emigranten. We beoordelen de uitspraak als waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Mark Beunderman