‘De discussie over vaccinaties is asymmetrisch, dat frustreert me mateloos’

Roland Pierik, rechtsfilosoof In het debat over vaccinatie komt Roland Pierik op voor de medische wetenschap. Zijn tegenstanders en hij „praten langs elkaar heen”.

Roland Pierik: „Ik zou niet meer dat spel moeten spelen op sociale media.” Foto Annabel Oosteweeghel

„Ik zou meer zoals Obama willen zijn”, zegt rechtsfilosoof Roland Pierik. Deze zomer las hij een boek over de oud-president dat hem inspireerde. Barack Obama kreeg dagelijks duizenden aanleidingen om eens flink uit te halen naar zijn tegenstanders, maar die negeerde hij allemaal. Zoals Michelle Obama zei: „When they go low, we go high.” Een prachtig motto, vindt Pierik, maar voor hemzelf best lastig. Op Twitter gaat hij graag tekeer tegen mensen die „apekool” verkondigen, wat voor zijn tegenstanders reden is hem een ‘trol van Big Pharma’ te noemen.

„Ik zou me bij rechtsfilosofische argumentaties moeten houden en niet meer dat spel moeten spelen op sociale media”, zegt Pierik. „Maar er zit een soort persoonlijkheid in mij die het moeilijk maakt. Ik beleef plezier aan het uitdelen van sneren en steekjes. Tegelijk word ik er doodmoe van. Dan denk ik: waarom doe ik dat nou? Een grap of sneer op Twitter is vooral preken voor eigen parochie, twijfelende ouders bereik je er niet mee.”

Toen Pierik zich met het onderwerp vaccinatie ging bezighouden, na de mazelenuitbraak in de biblebelt in 2013, was het vooral theoretisch interessant. Oké, er was wel eens een uitbraakje, maar de landelijke vaccinatiegraad was stabiel hoog. Maar sinds drie jaar is die gaan dalen, en toen „ben ik het debat in gezogen”, zegt Pierik. Op Facebook ging hij in gesprek met de zogeheten antivaxers, totdat hij uit de Facebookgroep van de Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken (NVKP) werd gegooid. Voor de antivaxers is hij de vijand: hij kreeg bedreigingen, waarop hij z’n telefoonnummer van de website van de Universiteit van Amsterdam (UvA) liet halen.

Niet-vaccinerende ouders

Voor een rechtsfilosoof is het vraagstuk van de verplichte vaccinaties een interessante intellectuele puzzel, vertelt Pierik. De vrijheid van de niet-vaccinerende ouder botst hier namelijk met de veiligheid van het kind en de samenleving als geheel, die slechter beschermd is tegen ziekten. „Allerlei vragen die wij in rechtsfilosofie bespreken, komen hier concreet terug: de rol van de overheid en van het individu, de vrijheid van religie en geweten, de integriteit van het lichaam.”

Pierik, die samen met collega Marcel Verweij een boek schrijft over de juridische regulering van vaccinatie, heeft een genuanceerd standpunt. Mensen moeten vrij zijn zelf te kiezen, tenzij de vaccinatiegraad onder een cruciaal punt zakt.

Maar aan zijn rechtsfilosofische argumentatie komt Pierik in de discussies met de antivaxers vaak niet toe: eerst moeten meningsverschillen over ‘de waarheid’ worden geslecht. En daar loopt het spaak. Antivaxers verwijten hun tegenstanders blind achter de mainstream wetenschap en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) aan te lopen.

Maar vertrouwen in de wetenschappelijke consensus is juist het meest logische om te doen, zegt Pierik. „Waarom geloof ik in de ingenieur van een Boeing? Omdat die in een open wetenschappelijk debat, waarin conclusies voortdurend ter discussie gesteld worden, tot uitkomsten gekomen is. De duizenden wis- en natuurkundige artikelen die daar achter liggen, kan ik niet controleren. Toch stap ik met vertrouwen in een vliegtuig. De vraag is: heb je vertrouwen in de wetenschappelijke methode en aanvaard je de kans dat de uitkomst ingaat tegen je intuïtie?”

Zo gaat het ook met het vaccinatieonderzoek, zegt Pierik. Zelf is hij rechtsfilosoof, dus medisch onderzoek kan hij niet controleren. „Er zijn tienduizenden artikelen over mazelen geschreven en het allergrootste deel zegt dat vaccinaties veilig en effectief zijn. Het ene artikel waaruit zou blijken dat vaccinaties leiden tot autisme, is al duizend keer weerlegd.”

De antivaxers beroepen zich óók op sommige uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek, maar zonder de wetenschappelijke methode te accepteren, zegt Pierik. „Zij denken dat de wetenschap wordt beïnvloed door Big Pharma, dus zij geloven vooral die paar artikelen die tegen de mainstream ingaan. We hebben geen gezamenlijk kader en daarom praten we langs elkaar heen.”

Asymmetrische discussie

De discussie is asymmetrisch en dat frustreert Roland Pierik mateloos. „Terwijl ik alleen maar dingen kan zeggen die met peer review [beoordeling door vakgenoten] gevalideerd zijn, gooien die antivaxers allemaal niet te verifiëren verhalen over autisme en vaccinatieschade de lucht in. En ik kan me niet kwetsbaar opstellen. Als ik toegeef dat het HPV-vaccin maar in 80 procent van de gevallen aanslaat, zeggen zij: zie je wel, hij kan niet 100 procent zekerheid geven. Mijn eerlijkheid werkt dan tegen me.”

Toch blijft Pierik het debat opzoeken. Nadat hij onlangs in de talkshow M in gesprek was gegaan met een expliciete antivaxer, werd hij hierom bekritiseerd, onder meer in een column van UvA-bestuursvoorzitter Geert ten Dam. Die schreef: „Een deel van de kijkers denkt: de waarheid zal wel in het midden liggen. […] Kortom, door het debat aan te gaan, ondermijn je je eigen doel.”

Pierik is het er niet mee eens. „Elk jaar zijn er rond de 75.000 ouders die hun eerste kind krijgen. Die komen op de sites van NVKP, VaccinVrij én RIVM en denken: wat moet ik hiermee? Ik wil ervoor zorgen dat die ouders uit de klauwen blijven van antivax. Het overtuigen van diehard antivaxers heb ik allang opgegeven, dat heeft geen zin. Dus als ik in debat ga, dan gaat het me niet om het overtuigen van de persoon met wie ik in debat ben, maar om de twijfelende ouders die kijken of meelezen.”

Energie in publieke debat

Pierik heeft staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) aan zijn kant. Die kondigde vorige week in een Kamerbrief maatregelen aan om de dalende vaccinatiegraad tegen te gaan, waaronder de oprichting van een „team van onafhankelijke experts” dat onder andere op sociale media weerwoord moet bieden aan misvattingen over vaccinaties. Pierik zou daar graag aan meewerken, zegt hij. Hij heeft de universiteit al gemeld dat zijn academische prestaties even wat minder zullen zijn. „Normaal heb ik jaarlijks twee of drie artikelen in journals, dit jaar maar één. Ik steek mijn energie in het publieke debat.”

Het is goed dat Blokhuis in zijn brief „de deur openzet naar een vaccinatieplicht”, zegt Pierik. Maar zo ver zal het volgens hem niet komen. „Naarmate de vaccinatiegraad daalt, komen mensen eerder in actie tegen antivax. Ze denken: het brengt nu mijn eigen kind in gevaar. Ik heb er verschillende flessen wijn om verwed dat de dalende trend wordt gekeerd.”

Lees over onderzoek van het RIVM van deze zomer: Vaccinatiegraad zakt verder, zorg bij kinderartsen groeit

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Floor Rusman