‘Moederschap blijft onderbelicht’

Pernille Fischer Christensen ‘Becoming Astrid’ gaat over ingrijpende gebeurtenis in het leven van de jonge Astrid Lindgren: de geboorte van haar buitenechtelijke zoon. Regisseur Pernille Fischer Christensen: „Met een kind verandert alles.”

Becoming Astrid is geen conventionele biopic, die een heel leven behandelt van de wieg tot het graf. De Deense regisseur Pernille Fischer Christensen richt haar aandacht op de jonge jaren van Astrid Lindgren; de latere schrijfster van Pippi Langkous, De gebroeders Leeuwenhart en Ronja de roversdochter. Midden jaren twintig raakte ze als 18-jarige, aankomende journalist bij een lokale krant in het zuiden van Zweden in verwachting van een buitenechtelijk kind van de getrouwde, aanzienlijk oudere hoofdredacteur. Om een schandaal te voorkomen was Lindgren gedwongen haar zoon Lars onder te brengen bij een pleegmoeder in Denemarken.

„Ik krijg wel eens de vraag waarom ik niet heb gekozen voor een film die laat zie hoe Astrid Lindgren aan haar eerste boek werkt en hoe ze schrijver werd”, zegt Fischer Christensen op het filmfestival van Berlijn. „Maar volgens mij is dat juist precies wat ik laat zien: hoe ze schrijver is geworden. Haar eerste boek verscheen weliswaar pas veel later, zo’n vijftien jaar na de periode van de film. Maar deze periode heeft haar als schrijver gevormd.

„Natuurlijk was ze al vanaf haar vroege jeugd anders dan anderen. Ze had altijd al een bijzondere manier van naar de wereld kijken. Toch denk ik dat de geboorte van haar zoon bepalend voor haar is geweest. Zelf heeft ze daarover gezegd dat ze ook zonder de geboorte van Lars misschien schrijver zou zijn geworden, maar geen wereldberoemde schrijver.”

Dat Lindgren haar kind in de eerste jaren van zijn leven moest afstaan, was een traumatische ervaring voor haar. „Vanuit haar jeugdige overmoed heeft ze dat eerst compleet onderschat, denk ik. Ze was jong en dacht dat ze de hele wereld aankon. Maar als je een kind krijgt verandert alles. Elke vrouw die een kind heeft gekregen weet dat. Plotseling ben je niet meer alleen van jezelf. Je blijft altijd verbonden met het kind, wat er ook gebeurt. Dat heeft ook simpelweg te maken met alle hormonale veranderingen die optreden tijdens een zwangerschap.

„Ik denk dat Astrid dat allemaal niet zag aankomen. Later vertelde ze dat ze een terugkerende droom had in haar leven. Daarin klopt een klein kind op de deur van haar slaapkamer en maakt haar wakker. Het kind vraagt haar vervolgens of zij voor hem wil zorgen, omdat hij verder niemand heeft op de wereld. In veel van haar boeken komen jongens voor die hun ouders kwijt zijn. Dat geldt voor Niels Ukkepuk en voor De gebroeders Leeuwenhart. Dat thema staat centraal in haar werk.”

Lees ook: De heldin van 2018 is een onderdrukte schrijfster

Astrid Lindgren was in de jaren twintig zeker niet de enige jonge vrouw die vanuit Zweden naar Denemarken ging om daar een buitenechtelijk kind te krijgen. Anders dan in Zweden konden vrouwen in Denemarken een kind krijgen in een ziekenhuis, zonder verplicht te zijn de naam van de vader bekend te maken.

„Dat is in Denemarken nog steeds een betrekkelijk onbekend hoofdstuk van onze geschiedenis. Dat komt doordat vrouwengeschiedenis in het algemeen nog steeds behoorlijk onbekend terrein is. We denken dat we daar inmiddels het nodige vanaf weten, maar dat valt in werkelijkheid enorm tegen. Waarschijnlijk zijn er duizenden Zweedse vrouwen geweest die naar Denemarken kwamen om hun kind te krijgen en die hun kind vervolgens hebben moeten afstaan aan Deense weeshuizen of pleeggezinnen.”

Moederschap is volgens Fischer Christensen nog steeds een onderbelicht thema in films. „Voor iedereen is dit zo’n belangrijk onderwerp. Toch zijn maar weinig kunstenaars die het daarover willen hebben. Ik merkte dat in gesprekken met financiers. Er bestonden twijfels of mijn film wel een breed publiek zou aanspreken, omdat ik zo’n sterke nadruk leg op moederschap. Onbegrijpelijk! Iedereen krijgt in zijn leven te maken met een moeder. Hoe kan dat nou geen commercieel interessant thema zijn?”

Lees hier de recensie van ‘Becoming Astrid’

Dat Fischer Christensen zelf geen Zweed is gaf haar wellicht wat meer speelruimte in haar benadering van Astrid Lindgren. „In Zweden staat haar portret op bankbiljetten. Ze is daar echt een icoon en een soort goeroe. Als Deen heb ik misschien iets meer onbevangenheid. De Denen zijn sowieso wat directer en minder beleefd dan de Zweden. Ik ben zelf ook met haar boeken opgegroeid en dat was enorm belangrijk voor me. Maar toen was ze nog niet zo’n icoon. Dat is pas later gekomen.”

Toch is Astrid Lindgren ook voor Fischer Christensen meer dan alleen de auteur van al die geliefde kinderboeken. „Ik zie haar ook als een belangrijke denker. Al haar boeken gaan over moed, over vrijheid en over het nemen van verantwoordelijkheid. Hoe kun je vrij leven en tegelijk verantwoordelijk zijn voor de keuzes die je maakt? Je kunt je achter niets of niemand verschuilen. Je moet ergens voor staan. Op een heel simpele manier weet Astrid Lindgren zulke moeilijke thema’s te behandelen. Ze wil haar lezers altijd zelf laten nadenken, zelf conclusies laten trekken. Ze heeft het vermogen om de zaken volledig om te draaien en op hun kop te zetten, zoals Pippi Langkous durft te doen. Die boodschap blijft springlevend.”

    • Peter de Bruijn