Mazelen maakt de afweer vergeetachtig

Infectieziekte Het mazelenvirus doodt geheugencellen van de afweer en maakt kinderen ook vatbaarder voor andere infecties.

3D-model van het mazelenvirus. Beeld iStock

Infectie met het mazelenvirus leidt tot geheugenverlies van het afweersysteem. Het virus doodt geheugencellen van het immuunsysteem, waardoor allerlei andere infecties ook meer kans krijgen. Dat blijkt uit een studie van virologen van het Erasmus MC in Rotterdam, die vorige week is verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. Uit eerder gepubliceerd epidemiologisch onderzoek van dezelfde groep (gepubliceerd in het blad BMJ Open) bleek al dat kinderen die de mazelen hadden gehad, in de periode daarna meer andere infecties opliepen.

Dat het mazelenvirus de geheugencellen van de afweer aantast was al bekend uit proefdieronderzoek, onder andere met apen. Maar of de infectie ook zo bij de mens verloopt, was nog niet duidelijk. Voor de Rotterdamse onderzoekers deed zich in 2013 een unieke kans voor om dit alsnog te bewijzen, toen er in Nederland een grote mazelenuitbraak was onder kinderen van bevindelijk gereformeerden. Deze bevolkingsgroep laat zich om religieuze redenen niet vaccineren en was dus bevattelijk voor het mazelenvirus, dat erg besmettelijk is en zich via de lucht verspreidt.

Vlekjes op huid en tong

De virologen onderzochten het bloed van 26 ongevaccineerde kinderen die zich meldden met mazelenklachten – koorts, hoesten, keelpijn en vlekjes op de huid en tong. Van 23 kinderen kon in het lab inderdaad bevestigd worden dat zij geïnfecteerd waren met mazelen. Vroeg in de infectie (nog voordat de vlekjes op de huid verschenen) zagen de onderzoekers de aantallen witte bloedcellen in het bloed flink dalen: een teken dat het afweersysteem flink wordt onderdrukt. Dit draagt in ontwikkelingslanden in belangrijke mate bij aan de mazelensterfte, jaarlijks 85.000 doden.

Tot twee jaar na de mazelen hebben kinderen meer andere infecties bleek uit een groter epidemiologisch onderzoek. In de eerste maand na de mazelen kregen zij bijvoorbeeld drie keer zo vaak antibiotica voorgeschreven. Bekende en potentieel gevaarlijke complicaties van mazelen zijn long- en oorontsteking.

Mazelen is geen onschuldige kinderziekte, benadrukken de onderzoekers. De infectie beschadigt het afweersysteem en de luchtwegen op zo’n manier dat ook na het eerste herstel van de ziekte de afweer van het slachtoffer nog verzwakt blijft.

Vaccinatie belangrijk

Vaccinatie tegen mazelen beschermt dus tegen meer dan alleen deze ziekte, en is daarom belangrijk, vinden de onderzoekers. Binnen het Rijksvaccinatieprogramma worden kinderen in Nederland twee keer ingeënt tegen mazelen (in combinatie met bof en rodehond), als ze veertien maanden en negen jaar oud zijn. Landelijk ligt de vaccinatiegraad boven de 95 procent, maar in sommige gemeenten is die lager dan 90 procent, waardoor het risico op mazelenepidemieën groot is. Die gemeenten liggen in een diagonale streep dwars over Nederland, een gebied waar veel streng protestante gelovigen wonen. Niet toevallig vond precies in dit gebied de grote uitbraak van 2013 plaats, met meer dan 2.300 ziektegevallen. Tijdens deze epidemie werden ruim 180 patiënten met mazelen in het ziekenhuis opgenomen en stierf één 17-jarige.

    • Sander Voormolen