Kabinet wil binnen vijf jaar einde aan onbewaakte overwegen

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur, D66) gaat afspraken maken met gemeenten, provincies en ProRail. Die moeten het sluiten en beveiligen van gevaarlijke overwegen bespoedigen.

ProRail begon eerder deze maand zelf al met het afsluiten van onbewaakte overwegen. Foto Sem van der Wal/ANP

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur, D66) wil dat er over vijf jaar geen onbeveiligde spoorwegovergangen meer zijn in Nederland. Dat schrijft ze dinsdag aan de Tweede Kamer. De staatssecretaris kan de overwegen niet zomaar verbieden, maar gaat wel zo snel mogelijk bindende afspraken maken met gemeenten, provincies en spoorbeheerder ProRail.

Van Veldhoven wil dat er in de toekomst geen dodelijke slachtoffers meer vallen door botsingen met treinen op onbewaakte overwegen. “Overwegen die niet zijn beveiligd door spoorbomen en bellen zijn gewoon niet meer van deze tijd”, aldus de staatssecretaris. “We gaan er daarom voor zorgen dat we binnen vijf jaar, maar het liefst nog sneller, van al deze overwegen af zijn.”

Om dat te bereiken, gaat Van Veldhoven met lokale en provinciale overheden, ProRail en belangenverenigingen afspraken vastleggen in een convenant. Wat daar precies in komt te staan, is volgens een woordvoerder van het ministerie nog niet bekend. “Maar als partijen het convenant ondertekenen, zijn ze genoodzaakt zich eraan te houden.” Het convenant moet “zo snel mogelijk” klaar zijn, aldus de woordvoerder.

Moeizame aangelegenheid

De afspraken in het convenant moeten ervoor zorgen dat de ambtelijke processen rond het sluiten of beveiligen van een gevaarlijke overweg zo snel mogelijk verlopen. Sluiting is nu meestal een moeizame, langdurige aangelegenheid. Als een overweg dichtgaat, wordt de weg waarop die ligt afgesneden, vaak tot ongenoegen van omwonenden en landeigenaren. Zij kunnen via bezwaren en inspraakprocedures de sluiting maanden- of zelfs jarenlang tegenhouden.

Naast het convenant wil Van Veldhoven een nieuwe arbitragecommissie oprichten die in gevallen waar het overleg is vastgelopen, de impasse doorbreekt. Daarnaast onderzoekt de staatssecretaris of het wettelijk mogelijk is in het uiterste geval persoonlijk de sluiting van een onbewaakte overweg te verordonneren.

Afgelopen zomer stelde van Van Veldhoven 25 miljoen euro extra beschikbaar om van de onbeveiligde overwegen af te komen. Het totale budget staat nu op 64 miljoen euro. Zowel het opheffen van de overgangen als het beveiligen ervan is een dure aangelegenheid. In het eerste geval moet er een tunnel of een brug worden aangelegd, in het laatste geval moeten er sensoren, slagbomen en waarschuwingslichten komen die samen al snel een miljoen euro kosten.

Lees ook dit verhaal over de beruchte overweg bij Winsum, die vorig jaar sloot

ProRail, dat ook strijdt tegen gevaarlijke overwegen, beschouwt de plannen van Van Veldhoven als teken dat het de steun van het kabinet geniet. “Het is mooi dat de staatssecretaris onze aanpak, om zo snel mogelijk een einde te maken aan de onbewaakte overweg, ondersteunt”, zegt directeur Pier Eringa. De spoorbeheerder vindt het ook een goede zaak dat er een arbitragecommissie komt, omdat zo’n orgaan kan voorkomen dat sluitingen van overwegen uitmonden in langdurige juridische procedures.

Vorige maand besloot ProRail zelf alvast dertig onbewaakte overgangen te gaan afsluiten met betonblokken. “Het overleg gaat soms eindeloos door. Als er weer een ongeluk gebeurt, willen wij niet het verwijt krijgen dat we niks doen”, zei Eringa. Begin november werden de eerste betonblokken geplaatst bij een overweg in Lunteren.

‘Overwegen ontoelaatbaar’

De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) riep de overheid in juli op om alle onbewaakte overwegen te sluiten. Die zijn met de snelle treinen van tegenwoordig “ontoelaatbaar”, aldus het orgaan. Het overwegenbeleid van het kabinet was volgens de OVV “onvoldoende ambitieus”. De Onderzoeksraad wilde dat Infrastructuur en Waterstaat binnen een half jaar concrete actie zouden ondernemen om de gevaarlijke overwegen aan te pakken.

Nederland telt nu nog zo’n 135 onbeveiligde spoorwegovergangen. De afgelopen jaren waren er op die plekken meerdere grote ongevallen. Zo kwamen in maart vorig jaar een vader en zijn jonge zoontje om het leven toen ze op een halfbeveiligde overweg bij Harlingen (Friesland) in de auto werden geschept door een trein.

    • Vincent Sondermeijer