Recensie

Het hologram van Maria Callas in Carré klinkt nogal blikkerig

Klassiek

Sopraan Maria Callas (1923-1977) trad maandagavond op in een uitverkocht Carré in Amsterdam, als zingend en acterend hologram. Reacties liepen uiteen van „vervreemdend” en „ontroerend” tot „volksverlakkerij”.

Callas in Concert in Lincoln Center begin dit jaar in New York. Foto Evan Agostini

In de documentaire Maria by Callas (2017), nog steeds te zien in de bioscoop, verwoordt een jonge fan in de rij voor de Metropolitan Opera in New York eloquent waarom hij met liefde urenlang voor een concert van sopraan Maria Callas in de kou staat te wachten: „Haar missen zou een misdaad zijn, deze vrouw is zonder twijfel de grootste zangeres van de twintigste eeuw.”

Maar ja, Maria Callas overleed in 1977. Wie daarna leefde, had pech en moest het met opnames doen. Prachtopnames overigens, waarvan recent vele luxe cd-boxen vol technisch subliem geremasterde edities verschenen.

Alleen wil je Callas liefst niet alleen beluisteren, maar ook zien – als er iets is wat haar filmopnames bewijzen, is het dat. Ze zong niet alleen Bellini’s Casta diva, ze wás haar.

Daardoor snap je dat het Amerikaanse bedrijf Base Hologram brood zag in de wederopstanding van Maria Callas als hologram.

De serie vragen die dat oproept worden in het glossy programmaboek niet beantwoord. Dat bevat foto’s en een lijst van de gespeelde aria’s, maar noemt ook het matige, live met Callas’ hologram meespelende orkest niet bij name.

Om met de techniek te beginnen: als leek ben je geneigd te veronderstellen dat Callas’ hologram werd samengesteld uit historische videobeelden. Dat is niet zo: een body double bestudeerde die videobeelden, speelde ze na en werd zo de basis van het hologram. Nadeel daarvan is dat een Callas-fan met zijn toneelkijkertje direct ziet dat het model iets gespierder is bij de schouders, en dat haar nek wat korter lijkt. Maar dat zijn details.

Welkomstapplaus blijft uit

Wonderlijk is het, in een bomvolle zaal te wachten op – ja, wat eigenlijk? Niet op het hologram zelf: dat is maar een projectie, hoe goed ook – vooral het tastend herschikken van verscheidene stola’s is levensecht. Op geloof in die projectie dan. Maar dat wordt tijdens Callas’ opkomst verstoord door vage contouren, die pas scherp worden als het hologram het precieze midden van het podium bereikt. Wat dan volgt is het absurde effect van Callas’ volmaakt nagebootste, sierlijke handwenkjes, die bedanken voor een welkomstapplaus dat niet klinkt: het publiek, toegestroomd voor kaarten vanaf 76,50 euro op de laatste rangen, kijkt eerst zwijgend de kat uit de boom. Geloof moet zelfs Callas verdienen.

Vijftien aria’s zingt ze, alle live begeleid door het orkest. Callas’ stem is daartoe van de originele opnames losgeweekt, en de coördinatie tussen de bandopname en het liveorkest is met dank aan dirigente Eímear Noone behoorlijk goed, soms zelfs beter dan die tussen Callas’ hololippen en haar klinkende stem. Punt is alleen dat zo’n liveorkest weinig meerwaarde heeft als het spel van de musici toch ter plekke wordt versterkt, met als droeve bijkomstigheid dat de finesse van de geremasterde opnames van Callas’ zangkunst thuis weliswaar levensecht klinken, maar in het enorme Carré nogal blikkerig en badkamerachtig uitvallen.

Callas in Concert in Lincoln Center begin dit jaar in New York.
Foto Evan Agostini
Foto Evan Agostini
Levend, dood of uit de computer: hologrammen groeien uit tot een trend op het concertpodium. Niet iedereen is er blij mee.

Conclusie: klassieke zangers lenen zich slecht voor hologramconcerten. Je mist de vervoering van het onversterkte geluid, de trillende lucht, de interactie van ademend mens tot ademend mens. Dat maakt het moeilijk om in die zielloze gestalte te geloven. Voor een ballerina-hologram zal hetzelfde gelden: zonder het geluid van landende spitzen mis je ziel, en zonder ziel geen vervoering.

Het volgende grote project dat Base Hologram ontwikkelt betreft een expositie met bewegende dinosaurus-hologrammen. Waarschijnlijk oogst die net zulke gemengde reacties als Callas nu: de één vond het „keihard binnenkomen”, een ander vond het „vervreemdend” en een derde „pure volksverlakkerij”. Sommige Callas-fans troostten zich na afloop thuis nog even met een cd; de beste 4D beleef je vanbinnen.

    • Mischa Spel