Opinie

Een kleine stap op weg naar voorkomen van welvaartskwalen

Gezondheid

De staatssecretaris van Volksgezondheid sprak zelf vorige week vrijdag van een „historisch akkoord”. Niet eerder waren zoveel partijen met elkaar gaan praten over het voorkomen van schadelijke effecten van roken, overgewicht en alcoholmisbruik. Dit was nu het resultaat van een afspraak in het regeerakkoord om de grote welvaartskwalen van de Nederlandse samenleving aan te pakken. De staat stelde zich kort gezegd ten doel de Nederlander gezonder te maken. Overigens een ambitieus doel, waaraan principiële problemen kleven: is preventie van zogeheten ‘slechte’ gewoonten echt een terrein waarop de overheid zich actief moet begeven? Gaat staatsbemoeienis op het vlak van het drinken van een fles wijn of het eten van een vette snack niet in de richting van betutteling, zo wordt opgemerkt. Nu waren soortgelijke geluiden in het verleden ook wel te horen bij maatregelen als het verplicht stellen van de autogordel; inmiddels zijn die gordels vanzelfsprekend. En niemand maakt er een probleem van dat bakkers, sinds 2009, op grond van een convenant met de overheid jodium toevoegen aan het zout om struma (krop) te voorkomen.

Maar was het echt een historische akkoord? Wie het Nationaal Preventieakkoord van staatssecretaris Paul Blokhuis (ChristenUnie) naast de doorrekening legt van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) ziet dat dit akkoord hooguit een stap in de goede richting is.

Het is een begin, zo zei premier Mark Rutte (VVD) zelf na de ministerraad. Uit de mond van de aanvoerder van de partij die op de rem heeft gestaan bij het overleg de afgelopen twee jaar, klinkt dat niet echt overtuigend. Voor de VVD was dit preventieakkoord immers meteen ook het eind.

Alleen de maatregelen tegen roken, zoals het drastisch verhogen van de prijs per pakje sigaretten, beloven volgens het RIVM effectief te zijn. Over de schadelijkheid van roken is kennelijk in de afgelopen decennia een maatschappelijke consensus ontstaan. En daardoor zijn stevige maatregelen op dit terrein politiek niet omstreden.

Maar het RIVM laat ook zien dat het kabinet de gestelde doelen met de gemaakte afspraken bij het tegengaan van overgewicht en alcoholmisbruik niet haalt. Met alleen maatregelen als gezondere kantines of beperken van kindermarketing voor ongezonde producten verwacht het RIVM dat in 2040 het aantal volwassen met overgewicht zal stijgen naar zestig procent, terwijl de ambitie van Blokhuis een afname was tot 38 procent. Ook bij de aanpak van alcoholmisbruik blijft de effectiviteit van de afspraken achter bij de ambities. De staatssecretaris heeft zich neergelegd bij het uiterst haalbare resultaat. En dat heeft weer te maken met het feit dat de ‘branche’ die bij roken niet mocht meepraten, dat wel mocht bij tafels die spraken over het tegengaan van overgewicht en alcoholmisbruik.

Zo laveert het kabinet tussen pragmatisme en principes. De staatssecretaris zou ter ontmoediging van de consumptie van suiker, vet of alcohol wel hier en daar een belasting willen heffen. Maar dat blijft uit, alleen maar omdat dit politiek in de coalitie niet mogelijk was. ChristenUnie en D66 zijn wel voor, maar VVD en CDA zijn tegen. En als het convenant niet wordt nageleefd, dat komt die suikertaks er toch, dreigt Blokhuis. Bestuurlijk gezien oogt het geheel krakkemikkig. Te hopen valt voorlopig dat bewustwording op den duur misschien tot een gezondere levensstijl leidt.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.