Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Dodelijk monopolie: macht en amusement

Je kunt zeggen: politiek wordt steeds meer amusement. Het omgekeerde is ook waar: amusement wordt steeds meer politiek. Amusement heeft zich ontwikkeld tot een van de meest effectieve middelen om politiek aanzien te vergaren. Trump en Berlusconi verwierven in het amusement zoveel bekendheid dat zij als politici de pijnlijkste schandalen overleefden – van bunga bunga tot grab her by the pussy.

Het valt samen met een crisis in het kapitalisme – ik schreef er laatst iets over. Bedrijven monopoliseren markten, zodat ze op hun geld blijven zitten, inkomens te weinig stijgen, en maatschappijen stagneren. Zelfs in een land als de VS neemt het geloof van jongeren in het kapitalisme fors af, schreef The Economist. De oplossing van het blad: ontmantel monopolies zoals techgiganten Google en Facebook. Het idee maakt school: The New York Times had dit weekeinde een stuk met aanvullende feiten en dezelfde conclusie.

Haagse politici begrijpen: we kunnen dit niet negeren. Maar strenge wetgeving in een klein landje betekent weinig op wereldschaal. Zo komen ze uit bij oplossingen in Europees verband. Maar we weten hoe het gaat met oplossingen in Europees verband. Brusselse mistflarden.

Toch moet er iets gebeuren. Zaterdag hadden Teri van der Heijden en Joris Kooiman een fascinerend stuk in NRC over het nieuwe imperium dat John de Mol bouwt. Hij voorziet dat ook de Nederlandse reclamemarkt (5 miljard euro) volledig zal worden opgeslokt door Google, Facebook, etc. Om dit te voorkomen brengt hij webwinkels, vakanties, TV- en radiozenders, YouTube-kanalen, muziekstreaming en nieuwsvoorziening samen. „We willen de consument 24/7 volgen.” Voor dit laatste moet De Mol ook groot in nieuws worden. Zijn mensen voorzien dat Nederland over vijf jaar hooguit twee commerciële mediabedrijven overheeft. „Of één.”

Zo werkt een tycoon, heel openlijk, aan een Nederlands monopolie. Je kunt zeggen: logische reactie op buitenlandse krachtpatsers die hun overmacht uitspelen.

Maar het laat ook zien hoe urgent dit is – waarom bestrijding van monopolies en bevordering van concurrentie helemaal bovenaan de politieke agenda horen.

Want stel dat De Mol slaagt. Dan komen alle commerciële media in één hand. Ik begrijp altijd dat De Mol zelf geen belangstelling voor de politiek heeft, akkoord, maar hij kan zijn imperium altijd verkopen, en vergeet niet dat Berlusconi met een vergelijkbaar media-imperium de basis onder zijn premierschap legde.

Dus ook hier is de stapeling van amusement, monopolie en macht veel dichterbij dan menigeen zich realiseert.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.

    • Tom-Jan Meeus