Corbyn in lastig parket voor Brexit-debat

Oppositie

Labour-leider jongleert met compromissen en wil debatteren. May hoopt de oppositie te verdelen en haar deal te redden.

Labour-leider Jeremy Corbyn geeft een speech op een conferentie in Londen, eerder deze maand. Andy Rain /EPA

Wat tijdens de campagne voor de Lagerhuisverkiezingen vorig jaar juni onbespreekbaar was, is nu dichtbij: een debat tussen premier Theresa May en oppositieleider Jeremy Corbyn van Labour over de Brexit en de toekomst van het Verenigd Koninkrijk. De BBC meldt dat de twee „in de dagen” voor de parlementaire stemming over de Brexit op 11 december in discussie zullen gaan. „Ik ben er klaar voor om hierover in debat te gaan”, zei May. „Want ik heb een plan. Jeremy Corbyn heeft geen plan.”

Corbyn liet weten zin te hebben in het debat. De twee zullen twisten over of het Brexit-pakket van premier May werkelijk goed zal uitpakken voor het Verenigd Koninkrijk. May zal zeggen dat er een einde komt aan miljardenbetalingen aan de EU, dat er controle komt over migratiebeleid en dat de Britten niet meer onder het juk zullen leven van het Europees Hof in Luxemburg. Corbyn zal herhalen dat May een janboel van de onderhandelingen heeft gemaakt, dat zij het partijbelang boven het landsbelang plaatst en dat de deal slecht is voor banen en werkgelegenheid. Waar de twee geen ruzie over zullen maken? Dat de Brexit moet doorgaan.

Vooral mist bij Labour

De ruzie bij de Tories over de Brexit-koers van de afgelopen twee jaar was uiterst zichtbaar. De partij moest regeren, de plannen werden in Brussel bekritiseerd. Bij Labour hing vooral mist en dat kwam Corbyn goed uit. Zo kon hij de verschillende stromingen binnen zijn partij tevreden houden.

De leden en politici uit de Midlands en het noorden van Engeland, die vreesden voor een wederopstanding van UKIP in working class-kiesdistricten, konden leven met de belofte dat Labour voorstander van de Brexit was. De kosmopolitische vleugel kon zich op zijn beurt schikken in de kritiek van Corbyn op May: Labour wil ten minste een zachtere Brexit. De machtige vakbonden waren eveneens verdeeld.

Als gevolg werd er de afgelopen maanden druk gespeculeerd over wat de partij zou doen bij een stemming over de Brexitdeal. Het akkoord van May steunen zou betekenen medeverantwoordelijk te worden voor het verloop van de Brexit. Daarmee zou Labour zich kwetsbaar maken bij de volgende verkiezingen, gepland voor 2022, wanneer de gevolgen van de keuzes die de komende weken gemaakt worden beter te overzien zullen zijn. De deal van May afwijzen, zou daarentegen uitgelegd kunnen worden als een poging alsnog de referendumuitslag over de Brexit te negeren.

Uiteindelijk, na veel geharrewar, bereikte Labour vorig jaar een compromis. De partij zou een Brexit-akkoord beoordelen op basis van een aantal eisen. Die legden de lat echter onmogelijk hoog. Zo was het eigenlijk al duidelijk wat Labour ging doen: de Brexit-plannen van May als onvoldoende beoordelen.

Zo wil Labour dat er „een eerlijk” grens- en migratiebeleid gevoerd wordt. Tegelijkertijd wilde de partij dat de Britten na de Brexit „exact dezelfde voordelen” zullen behouden als op dit moment, nu zij nog lid zijn van de interne markt en de douane-unie. Die twee verlangens zijn volgens EU-regels echter niet met elkaar te rijmen. De Britten kunnen kiezen: óf bij de interne markt, zoals Noorwegen, óf de controle behouden over de grenzen. Allebei, dat gaat niet.

Gezien het eisenpakket was het dan ook geen verrassing dat Corbyn vorige week het woord nam in het Lagerhuis. „Deze deal voldoet niet aan onze criteria”, zei hij. Corbyn zal daarom tegenstemmen en zijn 256 collega’s in het Lagerhuis opdragen hetzelfde te doen.

Te links, te reactionair

May hoopt dat zij de Labour-fractie kan verdelen. Haar stafchef Gavin Barwell nam de tijd om het akkoord aan Labour uit te leggen. De verwachting is dat er inderdaad Labour-politici zullen zijn die worstelen met de vraag. Zij zullen de verantwoordelijkheid voelen om een chaotische Brexit te vermijden en zouden tot de conclusie kunnen komen dat instemmen met May de enige garantie biedt om een ‘No Deal’ te vermijden. Er zijn ook Labour-politici die Corbyn te links en te reactionair vinden en die willen voorkomen dat hij aan de macht zal komen in het geval dat May moet opstappen wanneer haar akkoord wordt weggestemd.

Lees ook: Alles zit Labour mee, maar de Brexit hangt als een grauwsluier boven het partijcongres

Tegelijkertijd neemt de druk op Corbyn toe. In zijn droomscenario komt May pas ten val ná de Brexit. Op het partijcongres afgelopen september in Liverpool keek Labour verder vooruit, voor als de partij na het uittreden aan de macht zal komen. De spoorwegen nationaliseren, de nationale gezondheidsdienst van meer geld voorzien, meer overheidsgeld in nieuwbouw pompen om het woningtekort te bestrijden. Zonder verantwoordelijkheid voor de Brexit zelf, is Corbyn vooralsnog in staat de ideeënslag voor de toekomst te winnen van de Tories, die met man en macht proberen de finish te halen op 29 maart 2019.

Toch zit Corbyn in een lastig parket. De roep van partijgenoten om zich hard te maken voor een tweede referendum zwelt aan nu May een stemming over haar deal dreigt te verliezen. Corbyn ziet de Brexit als een voldongen feit, maar een moeilijk te negeren deel van zijn partij wil misschien nog wel vechten om de uittrede uit de EU ongedaan te maken.

    • Melle Garschagen