Tansy Davies: ‘Het componeren is voor mij een ontmoeting tussen een idee en een gevoel’.

Foto Eduardus Lee

‘Voor mij moeten de noten gevaar ademen’

De Britse Tansy Davies is dit seizoen huiscomponist van het Concertgebouw. „Iets nieuws zoeken blijft angstaanjagend, maar ik kan leven met die demonen.”

Haar muziek draagt namen die tot de verbeelding spreken, zoals The Beginning of the World en The Song of Pure Nothingness, die komend weekend te horen zijn in het Concertgebouw. Spiritualiteit, natuur en de menselijke geschiedenis fascineren de Britse componist Tansy Davies. Zo schreef ze de opera ‘Between Worlds’ over de aanslagen op Twin Towers in New York. In dit geval verwijst de titel naar het schimmige gebied tussen leven en dood, maar beide woorden kenmerken in zekere zin ook haar werk, zegt Davies.

„Componeren draait om het bereiken van een staat van ontvankelijkheid waar ik het ene been in het bekende houd en met het andere het onbekende betreedt. Het gaat me nooit om de klank, maar altijd om de vraag: waarom staat die noot hier? Wat is zijn betekenis? Waar voert hij me naartoe? Iets nieuws zoeken, dat blijft angstaanjagend, maar met die demonen kan ik leven. Voor mij moeten de noten gevaar ademen. Elk werk moet een nieuwe wereld vormen. Ik componeer met systemen die steeds anders zijn. Altijd bouw ik die vanaf de grond op. Zo’n systeem kan goed zijn voor twee minuten muziek, maar soms ook voor twee uur.”

Tansy Davies

Eduardus Lee

Aan haar werkwijze kleeft een spirituele dimensie, ervaart Davies. „Want zo’n systeem hangt samen met een geestestoestand. Daar uitstappen is moeilijk, dan kan het me ontglippen. Dat is ook de magie ervan. Het is vergelijkbaar met een melodie. Daarom moet ik de ruimte waarin ik componeer beheersen, zodat ik weet dat ik in die tussenwereld kan blijven, zodat ik niet vergeet hoe die eruit ziet of klinkt.”

Amsterdamse Pijp

In dat opzicht gaat ze een avontuur tegemoet, want de laatste drie maanden van dit jaar woont ze in de Amsterdamse Pijp. Daar moet het nieuwe stuk ontstaan, waarmee ze half mei haar residentie bij het Concertgebouw bekroont. „Mijn twee gebruikelijke componeerhuizen ken ik door en door, daar wachten altijd dezelfde rituelen. Ik schep in zo’n ruimte een bepaalde mystieke sfeer, en ik weet precies wat mijn lichaam op zulke momenten wel of niet nodig heeft. Mijn lijf moet veilig aanvoelen, zodat mijn geest op zoek kan naar het gevaar, kan dwalen in onzekerheid.”

Als kind zat ze op een basisschool met een directeur die er twee fluitensemble op nahield, „zodat ik rond mijn tiende al behoorlijk goed Vivaldi speelde”. Op haar middelbare school vroegen docenten wat ze wilde leren. „Fluit natuurlijk, antwoordde ik. Prima, vonden ze en gaven me een koffer mee. Eenmaal thuis dacht ik: wat is dit voor vreemde, reusachtige fluit? Ze hadden me een hoorn meegegeven. Kennelijk had ik sommige testen zo goed doorstaan dat ze het beter vonden me zo’n notoir moeilijk instrument te geven.”

Rond haar achttiende maakte ze kennis met eigentijdse muziek, waarin ze haar bestemming herkende. „Een van mijn eerste werken was een atonale versie van Mozarts blazersserenade ‘Gran Partita’. Gek genoeg ben ik erg visueel ingesteld, maar muziek trekt aan me als een magneet. Misschien omdat je er nooit helemaal greep op krijgt. Als kind voelde ik al dat die noten me een beter mens maakten, niet zozeer moreel maar in de werking van lichaam en geest. Het componeren is voor mij een ontmoeting tussen een idee en een gevoel. Dat laatste is wezenlijk, anders krijg ik niets op papier.”

Prisma

De muziek draait wat Davies betreft om verlangen, de hunkering naar betekenis. „We leven in collectieve ficties, die onze eigen verbeelding onderdrukken. In de muziek kan ons daarvan bevrijden, want zij is als een prisma waarin iedereen een andere spiegeling ziet. Ze dicteert niet, maar biedt een open ruimte. Componeren blijft een spel tussen zoeken van eenvoud binnen een ingewikkelde idioom. Ik noem het simplexity. Het is een obsessief zoeken, het opjagen van een prooi.”

Tansy Davies in het Concertgebouw Amsterdam: zaterdag 1/12, zondag 2/12 en vrijdag 17/5/19.
    • Joost Galema