Oekraïens parlement stemt in met staat van beleg

‘Provocaties’ in de Zee van Azov De buurlanden Rusland en Oekraïne geven elkaar de schuld van provocaties rond de nieuwe, strategisch belangrijke Krimbrug.

In Kiev heerst een oorlogsstemming nadat de Russische kustwacht zondag drie Oekraïense marineschepen had geënterd. De Oekraïense strijdkrachten werden in de hoogste staat van paraatheid gebracht. Het parlement heeft inmiddels ingestemd met een staat van beleg voor dertig dagen, wat president Petro Porosjenko eerder op maandag had voorgesteld.

EU-president Donald Tusk heeft reeds zijn steun voor Oekraïne in het conflict uitgesproken en Rusland opgeroepen om “af te zien van verdere provocaties”. NAVO-chef Jens Stoltenberg riep Rusland op de onderschepte Oekraïense marineschepen en opvarenden te laten gaan. De Russische inlichtingendienst FSB zegt echter dat de Oekraïense schepen als eerste begonnen met het richten van hun wapens, en dat Rusland dus reageerde op provocaties van de andere kant. Maandagavond boog de VN-Veiligheidsraad zich over de kwestie, de VS spreken van een “verdere Russische escalatie, die de situatie alleen maar zal verslechteren”.

  1. Wat is er precies gebeurd?

    Afgelopen zondag naderden twee Oekraïense patrouilleboten, begeleid door de sleepboot ‘Jany-Kapoe’, de Straat van Kertsj, de smalle verbinding tussen de Zwarte Zee en de Zee van Azov. De drie schepen waren onderweg van hun basis in Odessa naar Marioepol. Om de Zee van Azov te bereiken moesten de Oekraïeners onder de Krimbrug doorvaren. De Russische autoriteiten hadden de vaargeul echter geblokkeerd met een olietanker. Een schip van de Russische kustwacht ramde de Oekraïense sleepboot ‘Jany-Kapoe’, de patrouilleboten ‘Berdjansk’ en ‘Nikopol’ werden beschoten. De Russische ombudsvrouw voor de mensenrechten, Tatjana Moskalkova, meldde maandagmiddag dat in totaal 24 Oekraïense opvarenden zijn opgepakt, schrijft persbureau Interfax. Daarvan zouden drie zijn gewond geraakt en in het ziekenhuis liggen maar buiten levensgevaar verkeren. De schepen werden daarna geënterd en in beslag genomen. De vaargeul zou intussen weer zijn vrijgegeven.

  2. Waarom hield Rusland de Oekraïense schepen tegen?

    Door de Straat van Kertsj liep vroeger de grens, maar sinds de annexatie van de Krim beschouwt Rusland de hele waterweg als de zijne. Eind september liet Moskou twee bevoorradingsschepen van de Oekraïense marine passeren, nadat de commandant zich had gemeld bij de Russische kustwacht. Volgens Oekraïne is dat zondag ook gebeurd, maar kwam er geen antwoord. Kiev spreekt van een „daad van agressie”. Moskou stelt dat de Oekraïense marine de twaalfmijlszone van Rusland heeft geschonden.

    De twee landen gaven elkaar maandag over en weer de schuld van de escalatie.

  3. Wat ging er aan vooraf?

    De spanningen rond de Zee van Azov lopen al langer op. Volgens een verdrag uit 2003 delen Oekraïne en Rusland de binnenzee en de Straat van Kertsj. Sinds de Russische annexatie van de Krim in 2014 zijn beide oevers van de zeestraat de facto Russisch. Door de bouw van de brug tussen Rusland en de Krim kunnen schepen alleen passeren door een smalle vaargeul. De Russische kustwacht hindert het scheepvaartverkeer met ‘inspecties’, waartegen de EU protesteerde. Moskou heeft bovendien Oekraïense gasvelden geconfisqueerd.

  4. Kan de situatie verder escaleren?

    Hoewel Moskou dat niet toegeeft, zijn Rusland en Oekraïne in feite al jaren in oorlog met elkaar in de Donbas. De situatie aan het front is echter stabiel. Berichten van Russische media als zou Kiev gereageerd hebben met zware beschietingen van de stad Donetsk werden door Oekraïne ontkend. President Porosjenko liet weten dat het uitroepen van de staat van beleg niet betekent dat Kiev offensieve operaties plant. Op zee heeft Oekraïne daartoe nauwelijks mogelijkheden. Bij de annexatie van de Krim is het grootste deel van de Oekraïense vloot in handen gevallen van Rusland. De twee nieuwe patrouilleboten die Kiev gisteren naar Marioepol stuurde, konden blijkbaar geen vuist maken tegen de schepen van de Russische kustwacht. Oplopende spanning kan wel aanleiding zijn voor grotere westerse betrokkenheid in de regio. De afgelopen maand oefenden NAVO-gevechtsvliegtuigen, waaronder van de VS en Nederland, met de Oekraïense luchtmacht. Vorige maand leverden de VS ook de eerste Javelin-anti-tankraketten aan Kiev, tot grote woede van Rusland.

  5. Lees ook: De navelstreng van Rusland naar de Krim is kwetsbaar
  6. Wat betekent de staat van beleg voor Oekraïne?

    Porosjenko’s voorstel leidde tot speculaties over uitstel van de Oekraïense presidentsverkiezingen in maart – die Porosjenko lijkt te gaan verliezen. Plaatsvervangend parlementsvoorzitter Irina Gerasjtsjenko, een partijgenoot van de president, liet echter weten dat van uitstel geen sprake zal zijn: „De verkiezingen gaan door.” Porosjenko benadrukte op Twitter dat de verkiezingen volgens de grondwet op 31 maart 2019 zouden moeten plaatsvinden, maar dat hij pas over de datum een beslissing zal nemen zodra de staat van beleg is afgelopen in december.

    • Steven Derix