Mexico wil meer Amerikaanse hulp voor regio

Mexico Nu de VS amper asielzoekers toelaten, wordt Mexico van doorgangsland tot eindstation. Het land wil een ‘marshallplan’ voor de regio.

Een deel van de migrantenkaravaan die zondag op weg was naar de grensmuur bij Tijuana, Mexico, de grenspost richting de Amerikaanse staat Californië. Foto Kim Kyung-hoon/Reuters

Toen de karavaan van duizenden Hondurese migranten half november na een maandlange tocht aankwam in de Mexicaanse stad Tijuana, werd ze daar niet erg warm ontvangen. Bij de post op de grens met Californië kregen ze te horen dat de Verenigde Staten hen maar mondjesmaat tot hun asielprocedure zouden toelaten.

Honderd aanvragen per dag bleken de VS bereid in behandeling te nemen. Wat erop neerkomt dat veel migranten misschien wel maanden in de grensstad zullen moeten bivakkeren.

Aanvankelijk leken ze een kamp op te willen slaan in Playas de Tijuana, de toeristische strandwijk waar het Amerikaanse grenshek de Stille Oceaan in loopt. Enkele honderden lokale inwoners gingen daartegen de straat op en scandeerden slogans als ‘Tijuana Eerst’ en ‘Me-xi-coooo’.

Ook de rechtse burgemeester van Tijuana besloot fel uit te halen naar de migranten, onder wie volgens hem veel ‘luilakken’ en ‘blowers’ zitten. Deze Juan Manuel Gastélum zette eveneens een petje op met de slogan ‘Make Tijuana Great Again’, waarmee hij al snel de aandacht trok van Donald Trump. „De burgemeester van Tijuana zei dat zijn stad slecht voorbereid is om zoveel migranten te verwerken, dit kan wel zes maanden gaan duren”, twitterde de Amerikaanse president. „De VS zijn eveneens slecht voorbereid op deze invasie en zullen er tegenin gaan. Ze zorgen voor criminaliteit en grote problemen in Mexico. Ga naar huis!”

Foto Pedro Pardo/AFP
Lees ook: Trump ziet in crisis kansen voor zijn muur

Flessenhals

Het kritische onthaal van de migranten in Tijuana is opvallend. Onderweg door Mexico kregen ze onderweg juist vooral steun van lokale inwoners, die voedsel, drinken en kleding uitdeelden. Maar de chaotische aankomst aan de grens toont ook dat Mexico niet zit te wachten op de Midden-Amerikanen. Het land zet jaarlijks al honderdduizenden Midden-Amerikanen uit naar hun landen van herkomst – meer dan de VS deporteren.

Trump kan wel twitteren ‘ga naar huis’, Mexico vreest dat veel migranten na het stranden van hun Amerikaanse droom daar zullen achterblijven. Nu Trump de Amerikaanse zuidgrens tot flessenhals maakt, zijn daar volgens Mexicaanse autoriteiten zeker negenduziend migranten vastgelopen. Het aantal asielaanvragen van Midden-Amerikanen steeg de afgelopen jaren fors. Van transitland wordt Mexico zo tot een eindstation.

De chaos in Tijuana valt samen met het aantreden, komende zaterdag, van een nieuwe Mexicaanse regering. De komende linkse president Andrés Manuel López Obrador is al in gesprek met Washington om tot gezamenlijke oplossingen te komen voor de grensperikelen. Als de VS blijven vasthouden aan hun ‘Blijf in Mexico’-beleid, dan wil Obrador daar ontwikkelingshulp voor terug. Toen in 2014 grote groepen Midden-Amerikaanse, veelal minderjarige migranten asiel zochten in de VS, lanceerde de regering-Obama de ‘Alliantie voor Vooruitgang’. Hieronder werd tot nu toe 600 miljoen dollar vrijgemaakt voor sociale projecten en investeringen in Honduras, El Salvador en Guatemala. Een derde van dit bedrag zit echter vast in de Washingtonse bureaucratie en moet nog besteed worden.

De nieuwe Mexicaanse regering wil niet alleen dat dit resterende geld alsnog vrijkomt. Ze stelt ook voor dat de VS het bedrag de komende jaren ophogen tot minstens 1,5 miljard dollar. Daarnaast zouden de Amerikanen moeten helpen om private investeringen voor Midden-Amerika en zuidelijk Mexico los te weken. Obrador noemt dit een ‘marshallplan’, waarmee de migratie op meer structurele wijze afgeremd zou kunnen worden dan met een grensmuur.

‘Ik ben nog niet eerder zo bang geweest’

Migranten zijn geschrokken van de traangasaanval in Tijuana, vertelt Gislaine Cruz, die in de karavaan zit.

‘Straks worden we allemaal weggestuurd!” Gislaine Cruz klinkt paniekerig via een krakerige internetverbinding vanuit de grensstad Tijuana in Mexico. „Ze zijn zo agressief tegenover ons”, zegt ze. „Zelfs kinderen zijn gewond geraakt door de traangasaanval van de Amerikanen. Ik ben nooit eerder zo bang geweest tijdens onze vlucht als nu.”

Dit weekend liep het daar uit de hand toen een paar honderd migranten, onder wie Cruz, demonstreerden bij de grens. „Op een bepaald moment was de groep in kleinere groepjes opgesplitst. Een deel demonstreerde nog – ik ook. Een andere groep rende naar de grens, probeerde erover te komen.”

En toen ging het mis. Ze werden door Amerikaanse militairen tegengehouden en vervolgens met traangas aangevallen. „Mensen gilden, er brak paniek uit, een meisje van vijf is flauwgevallen van het traangas”, zegt Cruz.

Samen met haar drie kinderen vluchtte ze half oktober Honduras uit voor het bendegeweld van de gewelddadige groepering Mara Salvatrucha. Ze sloot zich aan bij de migrantenkaravaan. NRC volgde haar een deel van de vlucht door de Mexicaanse deelstaat Oaxaca naar Mexico-Stad, waar ze met haar kroost op adem kwam.

Sinds een week is Cruz in de grensstad Tijuana, waar de situatie steeds verder uit de hand loopt. „We zitten hier op elkaar gepakt met meer dan meer dan vijfduizend mensen in een opvangcentrum met alleen wat kussens en dekens. De frustratie is groot, mensen willen de grens over en weten niet hoe lang het nog gaat duren. Er breken ook ziektes uit. Mijn drie kinderen hebben last van zware diarree sinds we hier zijn aangekomen”, zegt Cruz.

Ook Unicef, dat het aantal kinderen in de karavaan eerder op 2.300 schatte, maakt zich grote zorgen. „Voor kinderen is dit zeer traumatisch”, zegt Rocío Ortega van Unicef Mexico. „Het reizen, de onrust in de karavaan en de gespannen sfeer nu bij de grens. Onze medewerkers in Tijuana proberen het voor de kinderen draaglijk te maken, door ervoor te zorgen dat ze sanitaire voorzieningen krijgen. En door ze toegang te geven tot artsen en psychologen en ze af te leiden met speelactiviteiten”, zegt Ortega.

Gislaine Cruz is onzeker over de toekomst. „Stel dat Mexico ons het land uit zet en dat we terug moeten? Hoe erg de situatie hier nu ook is, terug naar Honduras ga ik niet. We wachten net zo lang tot we Amerika in mogen, hoe erg spanningen en ziektes ook oplopen.”

    • Nina Jurna
    • Merijn de Waal