In Zevenaar verzakken de huizen. Straks ook elders in het land

Verzakkingen Steeds meer Nederlandse huizen gaan verzakken. De bodem daalt in versneld tempo. „Wij willen niet het Groningen van het oosten worden.”

Jan Bergmans en Francien van Hulten tonen de scheuren in hun huis in Zevenaar. „Hoe gaat dit verder?” Foto Bram Petraeus

Ze zagen ineens scheuren in hun muren, sinds augustus. „Daar zitten de grootste”, wijzen Jan Bergmans en zijn vrouw Francien van Hulten naar de keuken. „We liggen er niet wakker van, maar we vragen ons wel af: hoe gaat dit verder, wat gaat er met ons huis gebeuren?”

Het stel behoort tot de ongeveer honderd inwoners van Zevenaar die de afgelopen weken melding hebben gemaakt van scheuren en verzakkingen. Ook Frans de Hair is gedupeerd. „De deur van m’n huiskamer ging niet meer open”, vertelt hij. „Uiteindelijk heb ik er maar een stukje vanaf gezaagd.” De Hair woont in de wijk Stegeslag. „Wij spreken inmiddels van de wijk Tegenslag.”

Zevenaar is een van de plaatsen in Nederland die de gevolgen ondervinden van de extreme droogte de afgelopen maanden. In het rivierengebied zijn veel wijken op klei gebouwd, en vóór de jaren tachtig veelal niet sterk gefundeerd. Daarbij komen de honderdduizenden woningen die op houten palen in veengrond zijn gebouwd, en die eveneens schade oplopen door droogte en lage grondwaterstanden.

„Dat noemen we sluimerende schade”, zegt grondwaterspecialist Maarten Kuiper van ingenieursbureau Wareco. „Elk jaar dat deze palen droog staan, wordt de levensduur verkort. En door de klimaatverandering neemt de duur van deze droogte toe. Dat hoeft dus niet tot acute schade te leiden, zoals in Zevenaar, maar het kan wel betekenen dat als je denkt dat je na jaren je hypotheek hebt afgelost, je ineens moet investeren in een nieuwe fundering. De kosten daarvan kunnen oplopen tot zeventigduizend euro.”

Lees ook: Ineens zaten de huizen vol scheuren

Dik pakket klei

De getroffen woningen in Zevenaar zijn begin jaren zeventig zonder heipalen gebouwd op een dik pakket klei, afgezet toen een arm van de Rijn hier nog stroomde. Het heeft er alle schijn van dat onder invloed van de droogte de klei is ingeklonken en de woningen zijn gaan ‘zetten’. „Zelf denk ik dat ook de bouw van de tunnelbak voor de Betuwelijn begin deze eeuw er schuldig aan is”, zegt raadslid Paul Freriks uit Zevenaar. „Er is hier destijds twee miljoen kuub water aan de bodem onttrokken.” Freriks, in het dagelijks leven taxichauffeur, heeft een voormalig actiecomité nieuw leven ingeblazen, ZWIK: Zakkende Woningen, Inklinkende Klei. Het werd opgericht nadat twaalf jaar geleden tijdens een droge zomer eveneens woningen verzakten.

Freriks rijdt naar de wijk Zonnemaat en toont een oud huizenblok met nieuwe, hogere hoekwoningen. „Dat was een idee van de directeur van de woningcorporatie. Hij bedacht: als remedie tegen verzakkingen zet ik stevige hoekpanden tegen de rij woningen aan, zoals boekensteunen tegen een rij boeken. Mooi hè? De logica heeft gewonnen.”

Freriks strijdt inmiddels tegen een nieuwe verzakkingsgolf in Zevenaar. „Wij willen niet het Groningen van het oosten worden.” Hij pleit voor het aanleggen van meer groen en voor irrigatie van grote delen van de bebouwde kom van Zevenaar. Voor de huidige gedupeerden zullen de gevolgen meevallen, verwacht hij. „Met zesduizend euro per woning ben je hier klaar.” Wie dat gaat betalen? „We hopen op de gemeente. Als er honderd woningen moeten worden gerepareerd, kost dat dus zes ton.” Dat moet kunnen, zegt Freriks. „Zevenaar staat er financieel goed voor.”

Zo ver is het nog niet; de gemeenteraad heeft onlangs een motie aangenomen waarin burgemeester en wethouders wordt gevraagd „te onderzoeken op welke manier deze bewoners kunnen worden ondersteund”. Freriks: „Het komt allemaal goed.”

Eerste meters van de bodem

Er zullen in Nederland steeds meer huizen verzakken, dat kan niet anders. De bodem daalt gestaag en de laatste jaren gaat dat in versneld tempo, zo blijkt uit onderzoek van het Nederlands Centrum voor Geodesie en Geo-informatica. Vorige week verscheen een Bodemdalingskaart waarin de daling „duidelijk meetbaar” wordt getoond, alsmede de effecten van de droogte. Klimaatverandering lijkt volgens de onderzoekers een grote rol te spelen.

„Alle veengebieden zijn ongelofelijk aan het inklinken”, zegt onderzoeksleider Ramon Hanssen, hoogleraar geodesie aan de TU in Delft. Hij heeft tien jaar gewerkt aan het project, dat het mogelijk maakt met name in de eerste meters van de bodem veranderingen veel nauwkeuriger te meten. „Over de diepe oorzaken van bodemdaling zoals mijnbouw en gaswinning wisten we al veel, maar nu zien we dankzij de statistische analyse van data door radarsatellieten heel precies en over een groot gebied wat de dynamiek in de bovenste lagen is.” Die dynamiek is groot. „We zien in een hete zomer op sommige plaatsen een verschil van zeven centimeter.” Hanssen voorziet een „maatschappelijke discussie” over „conflicterende belangen” als gevolg van de bodemdaling. „Willen we de grondwaterstand blijven verlagen om de karakteristieke weilanden en molens in het Groene Hart tijdens de bodemdaling te behouden, dan leidt dat tot grote schade aan historische binnensteden, die onder die verlaging van het grondwater lijden. Als je de binnensteden wilt behouden, zal het weidelandschap veranderen in een moeras. Het is het één of het ander.”

Schimmels en bacteriën

De bodemdaling verergert het „immense” funderingsdossier, zegt directeur Dick de Jong van het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek. „Heel Holland zakt. Ik durf wel te zeggen dat er 700.000 tot 800.000 woningen zijn die bedreigd worden door wat ik nu maar de sluipmoordenaar noem.” Hij doelt op schimmels en bacteriën die funderingspalen aantasten. Maar er is meer. „Er zijn inmiddels vele oorzaken. We hebben de bodemdaling, maar ook de klimaatverandering. Een droge zomer maakt het nog een tandje erger. En we hebben het steeds over veen en klei, maar we krijgen ook meer meldingen van zandgronden, waar door felle buien bodems uitspoelen en huizen scheef gaan staan.”

De kosten zijn gigantisch. Kennisinstituut Deltares berekende zes jaar geleden de kosten van de gevolgen van de droogte bij ongewijzigd beleid op 42 miljard euro in 2050, waarvan 25 miljard aan de zogenoemde paalrot. Het Planbureau voor de Leefomgeving berekende twee jaar geleden dat de schade van de bodemdaling kan oplopen tot 22 miljard euro. Toch is de situatie niet hopeloos, meent grondwaterspecialist Maarten Kuiper van ingenieursbureau Wareco. „Er zijn maatregelen mogelijk, zoals het beheren van de grondwaterstand onder woningen en wegen.” En moeten we kiezen tussen het karakteristieke weidelandschap of de historische binnensteden? „Dat hoeft niet. Er zijn technieken beschikbaar om de grondwaterstand in steden en dorpen zelfs per pand en straat te beheren.”

    • Arjen Schreuder