Vrolijk of ernstig, partijen zoeken zichzelf

Partijbijeenkomsten VVD, CDA en ChristenUnie

De verkiezingscampagne is nog net niet begonnen. Bij drie coalitiepartijen ging het dit weekend over idealen. Maar ook al over anderen.

Bitterballen en ‘standup politics’ op het VVD-congres. Er werd gesproken over duurzaamheid, handel, Europese verkiezingen en het mislukte pensioenakkoord. Foto’s Lex van Lieshout / ANP

Bier, bitterballen, een ‘pubquiz’ en ‘standup politics’ bij de VVD in Den Bosch. Discussies over het kinderpardon en het homohuwelijk bij de ChristenUnie in Zwolle. Een ‘verdiepingsdag’ bij de christen-democraten in Amersfoort: over voltooid leven, de bestuursstijl van het CDA, migratie, klimaat, leiderschap.

Zo verliep het weekend voor drie van de vier partijen in het kabinet-Rutte III en wat kiezers daarvan zullen denken – groter kan het contrast toch niet zijn? – lijkt ook precies de bedoeling. De campagne voor de verkiezingen van begin volgend jaar, voor de Provinciale Staten en het Europees Parlement, is nog niet echt begonnen, de voorfase daarvan overduidelijk wél.

De VVD wil vrolijk en vooral ook eigenzinnig overkomen. Op het congres, dat ‘VVD-festival’ werd genoemd, lieten leden ‘proefballonnen’ op – echte – met ideeën. Om duidelijk te maken dat de partij zal blijven komen met plannen waar andere coalitiepartijen niks van moeten hebben. De vrolijkheid kon niet verhullen dat er ook zorgen zijn over de kant die de partij opgaat met pleidooien voor gesubsidieerde volkscultuur en tegen de vrijheid om te demonstreren, en over het partijleiderschap als Mark Rutte naar Brussel zou vertrekken.

Kinderpardon en principes

In Zwolle liet de leiding van de ChristenUnie toe dat de leden zich uitspraken voor een ruimhartiger kinderpardon – op het congres stemde meer dan 90 procent voor een motie die oproept tot een tijdelijke uitzetstop voor kinderen. Het partijbestuur had de motie niet afgeraden en ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers noemde de pleidooien voor het kinderpardon „de harteklop van onze partij”.

Hoe het nu verder gaat, is onduidelijk. In het regeerakkoord is afgesproken om het kinderpardon niet te verruimen, kan zo’n uitzetstop dan wel?

Voor de ChristenUnie lijkt het nu vooral belangrijk om aan de achterban duidelijk te maken dat de eigen Tweede Kamerleden hun best blijven doen voor vluchtelingenkinderen.

Veel moeilijker voor de leden was de discussie over de eigen principes. De ChristenUnie komt met een nieuwe ‘beginselverklaring’. Die is veel vriendelijker dan voorheen over ándere samenlevingsvormen dan het huwelijk, maar het huwelijk zelf blijft voor de ChristenUnie „een verbintenis tussen man en vrouw”.

Er werd een amendement ingediend om eraan toe te voegen: „Heden ten dage staat het huwelijk ook open voor geliefden van hetzelfde geslacht.” Daar wilde het partijbestuur niet aan en de leden, meestal nogal volgzaam, steunden de afwijzing van het voorstel. Al was dat niet met een overweldigende meerderheid: 314 leden waren tegen het amendement, 117 vóór, 72 leden stemden niet mee.

Het toonde een kijkje in de ziel – en twijfels – van de partij: voor wie wil de ChristenUnie er zijn? Alleen voor de traditionele, diepgelovige achterban of ook voor mensen die anders in het leven staan?

Lees ook: ChristenUnie weigert discussie over kinderpardon te sluiten

Ook het CDA keek op zaterdag naar zichzelf. De partij greep het veertigjarig bestaan van het wetenschappelijk instituut aan om na te denken over de toekomst van de christen-democratie. In de vroegere Prodentfabriek in Amersfoort luisterden zo’n 700 CDA’ers naar een speech van vicepremier Hugo de Jonge. Die leek eerder bedoeld als hart-onder-de-riem dan als een nieuw inzicht voor christen-democraten: ‘Na ons de zondvloed’, zei hij, is een houding die niet bij CDA’ers past. „Dat vraagt dus om leiderschap, niet alleen van de politiek maar van iedereen die verantwoordelijkheid draagt.”

Hoop en liefde

Het optreden van oud-premier Jan Peter Balkenende had daarna ook niet als doel om de CDA’ers aan het twijfelen te brengen over zichzelf. Hij kreeg – en nam – uitgebreid de tijd om te vertellen over alles wat er volgens hem goed was gegaan in de tijd dat hij zijn vier kabinetten leidde, van 2002 tot 2010. Balkenende noemde de mislukte onderhandelingen over een pensioenakkoord niet, hij zei wel dat er onder zijn leiding vier sociale akkoorden waren gesloten met de werkgevers en vakbonden. Ook al waren in die tijd de protesten al fel. „Het Museumplein in Amsterdam stond vol.”

In een van de andere zaaltjes is Tweede Kamerlid Chris van Dam wel kritisch. Natuurlijk moet je als partij „naast de bezorgde burger staan”, zegt hij. „Maar alleen daar staan en die burger bevestigen in zijn bezorgdheid, daarvan denk ik: ja jongens, dat is het niet. Wij moeten ook een verhaal vertellen.”

Volgens Van Dam moeten de christen-democraten het meer over hoop en liefde hebben. „Het CDA is een huis met veel kamers. En uit veel kamers hoort licht te branden. Dat is nu niet zo, ik voel de verantwoordelijkheid het licht overal weer aan te draaien.”

Lees ook: Het CDA wil naast de onderklasse gaan staan

Aan het eind van de middag zou minister van Justitie en Veiligheid Ferdinand Grapperhaus samen met partijvoorzitter Ruth Peetoom geïnterviewd worden over cultuur en de inspiratie die ze daaruit halen. Maar al snel wint de neiging om kritisch te zijn over anderen het van de zoektocht naar de eigen drijfveren – en gaat het over het VVD-plan om de ‘discretionaire bevoegdheid’ in asielzaken af te schaffen. Die geeft de staatssecretaris nu het recht om in uitzonderlijke gevallen mensen een verblijfsvergunning te geven. Ruth Peetoom noemt de VVD’ers die dit willen afschaffen „onverlaten”, volgens haar tornt de VVD aan „de wortels van de rechtsstaat”. Grapperhaus knikt.

Partijleider Sybrand Buma stuurt de CDA’ers nog wel met een opdracht naar huis. Ze moeten beseffen, vindt hij, dat zij de bovenklasse zijn. En dat er ook mensen zijn die bijvoorbeeld niet begrijpen wat de problemen zijn met het klimaat. „Ook voor hen moeten we een boodschap hebben. We moeten naar de overkant stappen en naast de onderklasse gaan staan.” Dat is, vindt hij, eigenlijk „het oude luisteren”.

En festival of niet, bij de VVD gaat het op zaterdag ook gewoon nog over duurzaamheid, buitenlandse handel, de Brexit, het verkiezingsprogramma voor de Europese verkiezingen. En over het mislukte pensioenakkoord. Rutte is, zegt hij, „vastbesloten” om er alsnog uit te komen. „Daar blijven we voor knokken.”