Opinie

Historische dag onder voorbehoud en zonder feestgedruis

Het was een korte vergadering, maar een keerpunt in de geschiedenis van de Europese Unie. Het Verenigd Koninkrijk en de overige 27 lidstaten kwamen na twintig maanden onderhandelen zondag binnen een klein uurtje overeen dat ze uit elkaar zullen gaan, hoe de boedelscheiding eruit moet zien en wat de contouren van de toekomstige omgangsregeling kunnen zijn.

Belangrijke momenten worden al snel als ‘historisch’ gekwalificeerd; het is raadzaam te waken voor inflatie van het begrip. Toch zal 25 november 2018 bijzondere vermelding krijgen op de tijdlijn van de EU.

Na vijfenveertig jaar – het Verenigd Koninkrijk trad in 1973 officieel toe – neemt een van de kernleden afstand van het verbond. De Europese club die alleen maar leek te kunnen groeien, blijkt nu ook te kunnen krimpen. Het nieuwe nationalisme wint het van samenwerking. Voor aanhangers van Europese integratie komt zondag 25 november dan ook niet in het rijtje Europese feestdagen.

Behoedzaamheid met grote woorden is ook geboden omdat nog allerminst zeker is dat de afspraken van dit weekeinde ook daadwerkelijk nagekomen kunnen worden. Ná de onderhandelingen is vóór de onderhandelingen.

Premier Theresa May moet de afspraken met de Europese Unie nu door het Britse parlement loodsen. Afgaande op de politieke verklaringen van de afgelopen dagen gaat haar dat niet lukken. De oppositie is tegen het akkoord, de DUP, de kleine Noord-Ierse partij die haar regering gedoogt, is tegen het akkoord, een deel van haar eigen partij is tegen het akkoord. Hoe onverbiddelijk dat collectieve ‘nee’ is, zal snel blijken.

May heeft maar een paar weken om de scepsis weg te masseren of af te kopen. Ze zal de merites van de afspraken onderstrepen, zoals ze zaterdag al deed in een open brief. Ze zal de Britten duidelijk proberen te maken dat het enige alternatief een ‘No-Deal’-Brexit is die onherroepelijk tot chaos zal leiden.

May zal zich vastklampen aan de idee dat de Brexiteers in eigen kring twee weken geleden geprobeerd hebben haar ten val te brengen, maar dat die opstand stagneerde. Ze zal zich schrap zetten omdat ook gematigde parlementsleden zondag onmiddellijk de strijd met haar aanbonden.

May en Commissie-voorzitter Jean-Claude Juncker waren eensgezind in de boodschap die ze naar Westminster stuurden: heronderhandelen is geen optie. Dat is een logische positie voor de EU, maar het lijkt raadzaam voor Juncker en andere woordvoerders namens de EU zich de komende weken op de vlakte te houden. Als de Britten ergens allergisch voor zijn, is het wel voor Europese bemoeienis.

De EU mag tevreden zijn over de scheidingsakte. Het VK zal bij vertrek de schuld van 39 miljard pond inlossen en de rechten van 3,8 miljoen EU-burgers in het VK zijn gewaarborgd. De grenskwestie op het Ierse eiland is vooruitgeschoven, maar mocht die niet naar tevredenheid van de EU opgelost worden, dan voorziet het akkoord in een ‘backstop’, een veiligheidsnet.

Ook de niet-bindende politieke verklaring wijst in de goede richting omdat ze doordrenkt is van de idee dat EU en VK hoe dan ook buren blijven die op elkaar aangewezen zijn. De EU-leiders waren tevreden over zichzelf: ze vormden maanden één front. Het is te hopen dat dit zo blijft – de Brexit is nog lang niet voorbij.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.