‘Gele hesjes’ zetten Macron in de hoek

Frankrijk

Honderdduizend mensen kwamen weer in actie tegen dure brandstof. De president wil nu zijn ‘ecologische transitie’ uitleggen.

Demonstranten raakten zaterdag slaags met de politie in Parijs. Dertig mensen raakten gewond en 103 mensen werden gearresteerd. In heel Frankrijk gingen 106.000 mensen de straat op. Foto Bertrand GUAY/AFP)

De Franse minister van Begrotingen snapt wel waarom ‘gele hesjes’ sinds een paar weken demonstreren tegen koopkrachtverlies door hoge belastingen en dure brandstof. Maar de vergelijking die hij op een bijeenkomst met investeerders maakte, was wellicht niet de meest gelukkige. „We moeten begrijpen wat het is om van 950 euro per maand te leven terwijl de rekeningen in Parijse restaurants rond de 200 euro zijn als je iemand uitnodigt en geen wijn neemt”, zei hij donderdag.

De kloof tussen burger en bestuur had niet beter geïllustreerd kunnen worden, vond de verontwaardigde oppositie. Historische verwijzingen naar het Ancien Régime en Marie-Antoinette („Laat ze brioche eten!”) waren niet van de lucht. Maar minister Gérald Darmanin houdt vol dat dat nu juist zijn punt was: de afstand tussen de Parijse elite en het volk in de provincie, dat moeite heeft de eindjes aan elkaar te knopen, is te groot.

Opnieuw gingen afgelopen weekend de ‘gele hesjes’ de straat op om ook daar tegen te demonstreren. Steeds directer richt de kritiek zich op de president en zijn entourage. „Macron aftreden”, stond op spandoeken (en hesjes) overal in het land. Provinciale bureautjes van Macrons parlementsleden werden besmeurd. Demonstranten beklaagden zich niet meer alleen over de dieselprijs (23 procent hoger in één jaar), maar ook over uiteenlopende zaken als het dure nieuwe servies van het Élysée, de pensioenen van ex-presidenten of de macht van multinationals. Volgens een peiling van Odoxa zou 77 procent van de Fransen het protest steunen.

Maar de opkomst was zaterdag relatief bescheiden. In Parijs kwamen zo’n 8.000 mensen naar de „landelijke demonstratie”. De acties leidden bij de Champs-Élysées tot rellen en vernielingen. Dertig mensen raakten gewond en 103 mensen werden gearresteerd bij confrontaties met de politie. In totaal zouden volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken op 1.600 plekken in Frankrijk 106.000 mensen in actie zijn geweest, vooral bij blokkades op rotondes en snelwegen. Een week eerder trokken nog zo’n 300.000 mensen een geel veiligheidshesje aan om hun ongenoegen kenbaar te maken.

Lees ook: De gele hesjes voelen zich in de steek gelaten

„Ultra-rechtse” relschoppers zouden zich volgens minister van Binnenlandse Zaken Christophe Castaner in Parijs onder gewone demonstranten hebben begeven. Hij beschuldigde politica Marine Le Pen van de populistische Rassemblement National ervan actievoerders in een tweet aangezet te hebben naar de Champs-Élysées te gaan. Formeel was alleen toestemming verleend voor een demonstratie op het immense veld bij de Eiffeltoren, maar daar was zaterdag vrijwel niemand te vinden. Ook uiterst linkse „casseurs”, vandalen die vaker bij demonstraties actief zijn, lieten op de chique winkelboulevard hun sporen na.

Geloofwaardigheid te grabbel

De Franse regering weet zich intussen slecht raad met de protesten. De eisen van de actievoerders zijn divers en Macron waakt ervoor om te buigen. Hij is verkozen op een hervormingsagenda en zou zijn geloofwaardigheid te grabbel gooien als hij de straat te snel gelijk zou geven.

Maar hij heeft beloofd de demonstranten dinsdag in een toespraak de hand te reiken. Eerder aangekondigde tolheffing in grote steden en een ecovignet voor het vrachtvervoer gaan niet door. Zijn „ecologische transitie”, die tot de hogere dieselaccijnzen heeft geleid, moet „sociaal acceptabel” en, via een ‘Hoge Raad voor het Klimaat’ ook „democratisch” worden.

Dat lijkt een reactie op de kritiek van de in de zomer opgestapte minister van Milieu Nicolas Hulot. Hij noemde de opstand van de gele hesjes afgelopen week „een crisis die vermeden had kunnen worden” als meer rekening was gehouden met de sociale gevolgen van het milieubeleid. De regering stelt premies beschikbaar voor mensen die een schonere auto willen kopen, maar voor de lagere middenklasse die nu demonstreert is ook een tweedehandsauto vaak te duur. Milieu-activisten zoals Hulot vrezen voor het draagvlak voor de energietransitie van Macron.

Daarbij helpt het niet dat de hogere accijnzen, anders dan de regering lang beweerde, slechts ten dele het milieubeleid financieren. Terwijl extra „groene” belastingen volgens de begroting in 2019 ongeveer 4 miljard euro opleveren, komt slechts een kwart daarvan ten goede aan financiële „begeleiding” van burgers en bedrijven bij die energietransitie, becijferde Le Monde. Zo is er sprake van „bestraffende ecologie”, zei de socialistische ex-minister van Milieu Ségolène Royal eerder.

De ‘gele hesjes’ willen minder belasting betalen én meer hulp, vatte begrotingsminister Darmanin zondag het dilemma van de regering samen. Dat maakt het „een contradictoire beweging”, zei hij in een nieuwe poging het oproer te duiden. „Ik ben geen demagoog. Als we de belastingen willen verlagen, dan moeten we ook de uitgaven terugbrengen.” En daar is de regering van Emmanuel Macron anderhalf jaar na zijn aantreden nog niet in geslaagd.

    • Peter Vermaas