‘Alejandro mag niet op de bodem blijven liggen’

Onderzeeër San Juan De hoop van nabestaanden dat ze hun dierbaren kunnen begraven, lijkt ijdel. Argentinië mist geld en technische kennis om de onderzeeër te lichten. Rouw en kritiek in Mar del Plata.

Protest van de familie van de bemanning van de gezonken onderzeeër. Foto Diego Izquierdo/AFP

Golven rollen het strand op, een frisse stevige wind rukt op, Margarita Ventícola-Polo (54) en Daniel Esteban (56) Polo staren rillend vanaf een steiger in de eindeloze zee.

„Ik denk steeds dat ik onze zoon Alejandro zie”, zegt Margarita. „Dat hij vanuit het schuim van de golven plotseling tevoorschijn komt en ons tegemoet loopt.” Op haar jas heeft ze een button met zijn foto gespeld, in haar handen houdt ze een witte crucifix met kralen „We mogen Alejandro nu niet op de bodem van de oceaan laten liggen, we mogen hem niet in de steek laten”, zegt ze verdrietig.

De 32-jarige Daniel Alejandro Polo was een van de 44 bemanningsleden van de San Juan, de Argentijnse onderzeeër die iets meer dan een jaar geleden, op 15 november 2017, van de radar verdween tijdens werkzaamheden in de Atlantische Oceaan. De enorme zoekactie – met 4.000 hulpverleners uit achttien verschillende landen – leverde aanvankelijk niets op. Tot anderhalve week geleden tijdens een nieuwe speurtocht van het Amerikaanse bedrijf Ocean Infinity, ingehuurd door de Argentijnse regering, de onderzeeër werd getraceerd.

Maar de hoop van Margarita en Esteban Polo en alle andere nabestaanden dat de onderzeeër nu snel naar boven wordt gehaald, opdat zij de stoffelijke resten van hun geliefden kunnen begraven, lijkt ijdel. Argentinië heeft geen geld en onvoldoende technische kennis om de onderzeeër te lichten. De San Juan ligt zo’n 400 kilometer van de kust van het Argentijnse schiereiland Valdés in Patagonië, 900 meter onder het wateroppervlak, in een moeilijk toegankelijk diepzeegebied vol kraters, in een zogeheten twilight zone, een gebied tussen de 200 en 1.000 meter diepte, waar nauwelijks licht is.

Kapitein Rodolfo Ramallo van de Argentijnse marine in de kustplaats Mar del Plata legt het uit: „Het is niet alleen een financiële of technische kwestie, we weten niet in hoeverre het naar boven halen van de onderzeeër werkelijk kan bijdragen aan het onderzoek. En of het onderzoek niet juist moeilijker wordt, misschien gaat bewijsmateriaal verloren, en kunnen stoffelijke resten niet meer worden getraceerd, juist als we het schip lichten. Eerst moet het lopende onderzoek daarover helderheid geven.”

Lees ook: Vermiste Argentijnse onderzeeboot teruggevonden

100 miljoen dollar

Bergingsdeskundigen berekenden dat het omhooghalen van de onderzeeër, die door al het naar binnen gezogen water intussen een gewicht heeft van naar schatting 2.500 ton, minimaal 100 miljoen dollar gaat kosten. En dat terwijl Argentinië met enorme economische problemen kampt.

De peso daalde het afgelopen jaar met meer dan 50 procent ten opzicht van de dollar en de inflatie ligt rond de 30 procent per jaar. Om de crisis te bestrijden sloot president Mauricio Macri eerder dit jaar een lening af bij het internationaal monetair fonds (IMF) van 50 miljard dollar – daarvoor moet hij ingrijpende bezuinigingsmaatregelen nemen.

„Het is zo pijnlijk om te beseffen dat de onderzeeër nu eindelijk is gevonden, maar dat wij ons kind wel of niet waardig kunnen begraven een geldkwestie is. Ik ben katholiek, ik wil niet dat mijn kind op de bodem van de zee blijft liggen, ik wil hem een graf geven”, zegt de geëmotioneerde moeder Margarita lopend over het strand.

Mar del Plata, waar een grote Argentijnse marinebasis is gevestigd, was de thuishaven van de San Juan. De kustplaats, met als bijnaam La Feliz (de gelukkige) kende haar glorietijd in de jaren 40 en 50 van de vorige eeuw. Nu is Mar del Plata vergane glorie en als gevolg van de crisis blijven de toeristen weg en staan veel appartementen te koop. De ramp met de San Juan zal voor altijd een stempel drukken op de kustplaats, zeggen de bewoners.

„We leven naast de zee en met de zee. Die geeft ons geluk, voorspoed en toeristen, maar de zee zal altijd sterker blijven dan de mens”, zegt Mariëtta de la Sovera, die in het park nabij het strand wandelt met haar drie honden. „Deze plek zal nooit meer het zelfde zijn, het is ook een rouwplaats geworden.”

Nationale helden

De marine probeert nabestaanden zo veel mogelijk financieel en geestelijk bij te staan en heeft de basis permanent opengesteld voor de familieleden en een hotel aan zee beschikbaar waar familieleden langere tijd kunnen verblijven. „We kunnen de pijn niet verzachten maar we willen zo veel mogelijk steun bieden. Hun geliefden zijn nationale helden die voor ons vaderland zijn gestorven”, zegt kapitein Ramallo.

Bij veel nabestaanden heerst scepsis. Volgens hen is de overheid al een jaar lang veel te laks en is pas recent de zoektocht opnieuw begonnen met Ocean Infinity, nadat de nabestaanden hierop aandrongen en uit onvrede ruim een maand het Plaza de Mayo, het beroemde protestplein in Buenos Aires, bezet hielden. Ze willen dat de zaak tot op het bot wordt uitgezocht.

„Als vader ben je gebroken wanneer je je zoon verliest”, zegt Daniel Esteban met tranen in zijn ogen. „Het enige wat ik kan doen is vechten voor de waarheid en verantwoordelijken voor deze ramp voor het gerecht slepen. Hoe was bijvoorbeeld de werkelijke staat van de San Juan? De marine zegt dat alles in orde was, maar wij nabestaanden twijfelen, we hoorden dat sinds juli 2017, vier maanden voor de ramp, er al dingen mis waren. Onze kinderen kwamen toen thuis na een onderzeese reis vol angst en spanning, de onderzeeër had toen al bijna de bodem geraakt omdat een van de accu’s niet werkte, vertelden ze. We hebben recht op onderzoek en recht op de waarheid”, zegt de vader.

Buitenlandse bergingsbedrijven, waaronder het Nederlandse Boskalis en Koole-Mammoet die begin deze eeuw ook betrokken waren bij de berging van de Russische onderzeeër Koersk, hebben laten doorschemeren dat de technische operatie om de San Juan uit het water te halen haalbaar is. Maar de uiteindelijke beslissing ligt bij de federale rechter Marta Yáñez die belast is met het onderzoek. Aan het einde van deze maand verwacht zij het onderzoeksrapport van Ocean Infinity, inclusief 67.000 foto’s die in het diepzeegebied zijn gemaakt met hulp van een robot.

Dit weekend liet Yáñez al doorschemeren dat ze uitsluitend opdracht zal geven het schip te lichten als dit helpt bij verder onderzoek naar de oorzaak, niet voor een andere reden. „We moeten allemaal geduld hebben, meer kan ik er niet over zeggen”, zei de rechter in de Argentijnse media.

„Het is moeilijk om geduldig te blijven”, zegt Luis Tagliapietra, vader van bemanningslid Alejandro Tagliapietra die mee aan boord was van het Amerikaanse schip Ocean Infinity toen de duikboot werd gevonden. Op sociale media postte hij een filmpje waarin hij zijn emoties uit. Onderzoek naar het ‘waarom’ is voor hem belangrijker dan het stoffelijk overschot van zijn zoon uit zee halen. „Mijn zoon was een zeeman in hart en nieren. Dat hij nu een zeemansgraf heeft en op de bodem van de oceaan ligt, daar heb ik vrede mee. Op het water voelde hij zich sowieso het meest thuis”, herinnert vader Tagliapietra zich.

Laatste eer

Een keer nam Daniel Alejandro zijn ouders mee naar de San Juan, dat was in 2016. Hij was pas overgeplaatst naar het schip, nadat hij jarenlang op een andere onderzeeër had gewerkt. „Hij daalde soepel en ontspannen de trap alsof hij thuis was, terwijl wij angstig en claustrofobisch de steile trap afdaalden”, herinnert vader Esteban zich glimlachend. ‘Kijk hier slaap ik, daar douche ik en daar verderop staan de computers met alle geheime informatie waar ik niet over mag praten’, had zijn zoon enthousiast gezegd. Vader Esteban: „Daniel was trots op zijn werk en is als een held voor Argentinië gestorven, wij ouders zullen we er alles aan doen hem de laatste eer te bewijzen.”

Correctie (25/11 om 23.59 uur): In een eerdere versie van dit stuk stond dat de San Juan zo’n 4.000 kilometer van de kust van het Argentijnse schiereiland Valdés ligt, maar dat moet 400 kilometer zijn. Hierboven is dat aangepast. Ook stond er dat de peso het afgelopen jaar meer dan 100 procent daalde, dit moet 50 procent zijn. Dit is aangepast.

    • Nina Jurna