Zo zag de stad er in de middeleeuwen uit: filmpje!

Archeologie Archeologisch onderzoek ligt aan de basis van twee animatiefilms die laten zien hoe Rotterdam er tijdens de Middeleeuwen bijlag.

In deze stills uit de filmpjes is het Rotterdam van rond de eerste eeuw, en halverwege de vijftiende eeuw te zien. Foto’s BOOR

Omstreeks het jaar duizend vormden enkele boerderijen aan weerszijden van de Rotte het gehucht Rotta. In de eerste helft van de vijftiende eeuw was er op dezelfde plek, ter hoogte van de huidige Hoogstraat, inmiddels een heuse stad ontstaan. Hoe Rotterdam er in beide periodes uitzag, is te zien in twee animatiefilms die volgende week ‘in première’ gaan.

De films worden aanstaande woensdag vertoond in het Bibliotheektheater ter gelegenheid van de Maand van de Onderwereld. Stadsarcheoloog Arnold Carmiggelt van de afdeling Archeologie van de gemeente Rotterdam (BOOR) zal de beelden toelichten. BOOR is bij de totstandkoming van beide films betrokken geweest.

De animatie van de nederzetting Rotta is van de hand van Carolien Bijvoets, in het dagelijks leven werkzaam als 3d-illustrator en -animator bij het Rotterdamse bureau De Alarmvogel. Maar ze is ook enthousiast amateur-archeoloog. In 2009 en 2010 volgde ze de opgraving op de locatie van de Markthal op de voet. Het resultaat van de onderzoeken leverden twee dikke rapporten op die ze uitploos. „Die BOOR-rapporten staan bomvol met interessante informatie over de ontstaansgeschiedenis van Rotterdam, maar het blijven droge boekwerken om te lezen. Als animator is de verleiding dan groot om het te gaan visualiseren”, zegt Bijvoet.

Bijvoet ging aan de slag, met medewerking en onder aanmoediging van BOOR en met behulp van leden van de archeologische werkgroep Helinium uit Vlaardingen, waar ze lid van is. Bij de verbeelding van de informatie uit de rapporten ging ze zo precies mogelijk te werk. „Door de vondsten van de zaden kon ik een landschap reconstrueren. Met de paalgaten van de boerderijen was er een duidelijke plattegrond. Het was duidelijk dat het boeren waren, wat ze verbouwden en welk vee ze hadden. Ook dat ze visten en nog op jacht gingen. En dat ze handel dreven in de regio.” Bij de opgravingen onder de Markthal zijn munten gevonden uit Tiel, toen een belangrijke handelsstad, en uit Engeland.

Heeft ze niet ook haar eigen verbeelding laten werken? „Dingen die niet heel duidelijk te herleiden waren, zoals de kleding van de boeren of de precieze constructie van de boerderijen, daarvoor kon ik bij experts terecht. Eigenlijk is niets zomaar verzonnen, en wat ook voor de archeologen nog onduidelijk is, komt eveneens naar voren in de film.”

Nabouwen

De kennis over de boerderijen van toen is inmiddels zo precies dat archeologen ze kunnen nabouwen. Dat gebeurt op het Educatief Archeologisch Erf in Vlaardingen, waar een ‘Rottahuis’ op ware grootte verrijst. Ook dit project krijgt aandacht in de film van Bijvoet.

Hoewel de boerderijen van Rotta op terpen waren gebouwd, teisterden overstromingen van Maas en Rotte in de twaalfde eeuw het gebied zodanig dat de mensen er wegtrokken. Pas na 1200 keerde men terug, en ging men de strijd aan met het water door het aanleggen van dijken, weet Maaike Sier van BOOR. „Als sluitstuk van al dat werk werd er een dam in de Rotte aangelegd: de oorsprong van Rotterdam. We kunnen dat dateren rond 1270, omdat er bij opgraving bij de aanleg van de spoortunnel een bootje is teruggevonden dat bij het werk aan die dam is gebruikt. Toen men eenmaal het water onder controle had, kon de stad ontstaan en groeien.”

De tweede film laat zien hoe Rotterdam er ruim 150 jaar na de bouw van de dam uitziet. De animatie vertoont een wandeling door de stad van 1433, een willekeurig gekozen jaartal in de eerste helft van de vijftiende eeuw. „In die periode woonden Rotterdammers voornamelijk aan de Hoogstraat. Aan weerszijden kwamen er nieuwe straten: de Lombardstraat en de Oppert waren er al in 1433, de Laurenskerk stond er ook al, maar nog zonder toren. De Delftsevaart, die heel belangrijk is geweest voor de economische ontwikkeling, was ook al in gebruik. Er werden verdedigingswerken aangelegd, grachten gegraven en stadsmuren gebouwd.” Omstreeks 1500 was geheel Rotterdam ommuurd.

Studenten

De film over Rotterdam anno 1433 is tot stand gekomen in samenwerking met het Stadsarchief. Sier: „Studenten van het Grafisch Lyceum lopen daar jaarlijks stage en maken dan animaties over het Rotterdam van vroeger, maar nog niet eerder van de Middeleeuwen. Daarom hebben wij het Stadsarchief gevraagd of de studenten niet ook een keer iets voor ons konden maken. Daar is een game uitgerold over Rotterdam begin vijftiende eeuw. Voor de gelegenheid is hij iets aangepast, zodat hij in het Bibliotheektheater vertoond kan worden.”

    • Frank de Kruif