Opinie

    • Folkert Jensma

Klaas, sta borg voor het demonstratierecht

Hoe zat het ook alweer met demonstreren in een vrij Nederland? En mag dat, kan dat, ‘moet dat nou’, bij een Sinterklaasintocht? VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff vond deze week op Facebook dat er een demonstratieverbod tussen de Sinterklaasintocht en 5 december moest komen. Daar had hij vooral emotionele argumenten voor, die je daarom ook zou kunnen negeren. Maar dat doe ik niet, want Dijkhoff heeft politieke macht en staatkundig gezag, als parlementariër en dus mede-wetgever. Hij is serieus te nemen, in het bijzonder als hij demonstranten die hem niet zinnen ‘dichtgetikt’ noemt omdat ze een ander ‘racist’ zouden noemen. Wat van hem dus niet mag.

Dijkhoff wil dat de partijen in het Pietendebat „erkennen dat ze extremen zijn”. Dat ze ‘samen’ een kinderfeest „verkloten”. Dat „de meeste mensen” dat niet willen. Immers, „we” willen Sinterklaas „terug”. Daarom moeten burgemeesters demonstraties die een aanpassing van Zwarte Piet bepleiten, dus verbieden. En als het dan toch moet, „zet ze dan maar op een industrieterrein”.

Goed. Dijkhoff maakt van zijn hart geen moordkuil. Hij heeft nul begrip en belangstelling voor mensen die niet wit zijn en óók Sinterklaas willen vieren. Liefst met Pieten, die dan alleen niet zwart zijn. Hij heeft gemist dat ‘blackface’ in divers Nederland niet meer kan, als racistisch stereotype. Dat de Kinderombudsman dat heeft vastgesteld, en het College voor de Rechten van de Mens en het VN-Comité bij het Internationaal Verdrag tot uitbanning van Rassendiscriminatie. Hem zijn de racistische spreekkoren in Eindhoven niet opgevallen. Ook het vorige kabinet erkende dat Zwarte Piet negatieve stereotyperingen kan versterken. Dijkhoff weet dat niet, ziet dat niet of wil het niet horen. Van hem moet ieder die dat in de Sinterklaasperiode wil uitdragen z’n mond houden. Precies wat de ‘blokkeerfriezen’ betoogden.

Nu dringt er van uitspraken van rechters meestal niet meer door dan de beslissing: vrijspraak of veroordeling. De motiveringen zijn echter waar het om draait, zeker voor het publieke debat. In het bijzonder als een parlementariër burgers van hun recht op vrije meningsuiting wil ontdoen. Dus pakken we het leesbare vonnis van de rechtbank Leeuwarden van 9 november er bij. Dat ging over de blokkade op de snelweg van een bus met anti-Piet activisten, op weg naar een toegelaten demonstratie op een afgebakend terrein te Dokkum. Wat ze door de blokkade dus niet bereikten en de ‘blokkeerfriezen’ op stevige straffen kwam te staan.

Wat zegt de rechtbank nu over inperking van het demonstratierecht, zoals bepleit door Dijkhoff? Dat dit een grondrecht is, voor iedere burger, die daarvoor geen vergunning of toestemming nodig heeft. De burgemeester heeft tot taak, met hulp van de politie, al het mogelijke te doen om dat recht op demonstratie mogelijk te maken en ook te beschermen. „Hoe impopulair die mening ook is”. Want „juist impopulaire meningen die lokaal mogelijk op verzet kunnen rekenen” moet de overheid beschermen. Sterker, „de burgemeester mag geen belangenafweging maken tussen de demonstratievrijheid en de belangen van de openbare orde”. Zijn er risico’s, bijvoorbeeld op basis van ervaringen uit het verleden, dan moet er meer politie komen. Zodat er juist kan worden gedemonstreerd.

Vrees voor vijandige publieksreacties zijn geen aanleiding om demonstraties te beperken of te verbieden. Immers, „het moet niet lonen om te dreigen met het verstoren van een demonstratie”. De overheid mag pas demonstraties beperken of, ultimo, verbieden bij een „bestuurlijke overmachtssituatie”. Namelijk als het echt onmogelijk is om wanorde te voorkomen.

Klaas, ben je er nog? Dus niet jouw politieke opvattingen of de demonstranten een redelijk of een ‘extreem’ doel bepleiten zijn hier maatgevend. Noch de mate waarin die burgers van hun eigen gelijk zijn overtuigd. In een vrij land hoort de overheid daar zolang mogelijk ruimte voor te maken, totdat het écht niet meer gaat. Daar hoort iedere parlementariër dus mede borg voor te staan. In het bijzonder ook als het om onwelgevallige meningen gaat, die kunnen schokken, kwetsen of verontrusten. Dat is wat de burger van een volksvertegenwoordiger mag verwachten. Ook van jou.

Vrijheid, Klaas, vrijheid.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma
    • Folkert Jensma