Recensie

Van walvisvaart tot gaswinning

Boekrecensie Waddenatlas

Tekening van het onderwaterleven in de Waddenzee. Illustratie uit besproken boek

De Wadden vastleggen: het heeft iets tegenstrijdigs. Haast geen gebied in Nederland is zo dynamisch als de eilanden en de Waddenzee. Door de getijden en het verstuivende zand verandert de kustlijn voortdurend. Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog ‘wandelen’ langzaam van west naar oost. Aan de westkant van de eilanden vindt erosie plaats, aan de oostkant breiden de zandplaten zich uit.

En toch zijn die bewegende Wadden nu gevangen in een speciale Bosatlas. Sinds Google Maps en andere online kaarten de opzoekfunctie van atlassen hebben overgenomen, zet Noordhoff Uitgevers steeds meer in op zulke thematische edities. Eerder al verschenen onder andere de Bosatlas van Nederland Waterland, de Bosatlas van het Nederlandse Voetbal en de Bosatlas van het Voedsel.

De Bosatlas van de Wadden wijkt van die voorgaande edities af doordat alleen het noordelijkste stukje Nederland erin besproken wordt. Er wordt wel een uitstapje gemaakt naar de Oost-Friese en Noord-Friese waddeneilanden (langs de kustlijn van Duitsland en Denemarken) maar alleen van de Nederlandse ‘TVTAS’-eilanden zijn cartografische kaarten opgenomen. Mooie detailkaarten van 1:25.000 zijn achterin de atlas weggemoffeld, terwijl de kans groot is dat de gemiddelde waddenliefhebber juist daar snel naar doorbladert. Even in gedachten struinen over Vlieland, van de Cranberryvlakte naar Lange Paal, of over de Boschplaat op Terschelling.

Sinds de komst van Google Maps, zet Noordhoff steeds meer in op dit soort thematische edities

Natuurlijk, de thematische kaarten zijn leuk. De informatie is divers (van toerisme tot scheepswrakken, van walvisvaart tot gaswinning) en de foto’s in het hoofdstuk over natuur zijn prachtig. Maar soms is de kaartkeuze nogal lukraak, en een heel hoofdstuk over toerisme oogt wel erg als een VVV-folder. Zo staat er op de pagina’s ‘Beleving en waardering’ een overzicht van begrippen waarmee mensen de Wadden associëren. Moest er echt een halve pagina worden ingeruimd voor frasen als „craquelé van klei” en „punt van vriendschap”? Is dit waddenpoëzie of verkooppraat?

Ook twee pagina’s over het Terschellinger theaterfestival Oerol voelen ruim bemeten wanneer muziekfestival Into the Great Wide Open op buureiland Vlieland alleen piepklein wordt aangestipt op een overzichtskaart. En met teksten als ‘sommige plekken hebben een speciale betekenis voor veel mensen, bijvoorbeeld vanwege de natuur, het landschap of de cultuurhistorie’ ligt de informatiedichtheid af en toe wel erg laag.

Gelukkig wordt dat op andere pagina’s goedgemaakt. In het hoofdstuk over natuur komen zeehonden, vissen en vogels uitgebreid aan bod en staat er een mooi overzicht van flora op de kwelders. Ook het hoofdstuk over beheer (met daarin onder meer aandacht voor zandsuppletie en duurzame energie) is interessant.

Lastig is dat de makers van de atlas soms niet lijken te weten op welke doelgroep ze zich richten. Een kleurrijke illustratie van een eendenkooi met daarin ruimschoots aandacht voor het kooikerhondje („is aanhankelijk, geliefd gezelschapsdier”) lijkt vooral gericht op kinderen, terwijl het hoofdstuk over werken in het waddengebied) (onder andere visserij en gaswinning) bedoeld lijkt voor een volwassen doelgroep.

Dat ligt ook aan de vormgeving; een plaat over het onderwaterleven (overgenomen van het natuurherstelprogramma ‘Naar een rijke Waddenzee’) oogt fraai en gedetailleerd terwijl een kaart over scheepswrakken rond Texel (overgenomen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) wel erg knullig geïllustreerd is.

Misschien is die ratjetoe aan stijlen bedoeld om de veelzijdigheid van de Wadden aan te geven, maar her en der lijkt de atlas daardoor wel een haastklus. Er staan leuke feitjes in, zoals een ezelsbruggetje voor de Oost-Friese waddeneilanden, van oost naar west: „Welcher Seemann Liegt Bei Nacht Im Bett?” (Wangerooge, Spiekeroog, Langeoog, Baltrum, Norderney, Juist en Borkum) en als bladerboek is de Bosatlas van de Wadden zeker geslaagd. Maar de kans is groot dat je tijdens het doorbladeren toch de atlas dichtklapt en je agenda opent om een uitwaaiweekend te plannen. Want de atlas blijft naar atlas ruiken, en niet naar zilte zee.

    • Gemma Venhuizen