Belgische vervolgd voor hulp aan migranten: ‘Dit is een politiek proces’

België Anouk Van Gestel probeerde een bij haar verblijvende vluchteling te helpen naar Engeland te gaan. Daarop werd ze aangeklaagd wegens mensensmokkel. ‘Als je puur naar de wet kijkt, hebben wij niks fout gedaan. Niets.’

Het Maximiliaanpark bij station Brussel-Noord is een verzamelplaats van migranten die illegaal in België blijven. Ook burgers die hen willen helpen komen hiernaartoe. Foto Wouter Van Vooren

Anouk Van Gestel (62) is journalist: hoofdredacteur van de Belgische editie van vrouwenmagazine Marie Claire. Ze is moeder van twee volwassen kinderen en heeft drie kleinkinderen. Als Van Gestel lacht, een verlegen, voorzichtige glimlach, zie je kraaienpootjes achter haar bril verschijnen. Ze heeft ontegenzeggelijk een warme uitstraling. En ze is een crimineel.

Dat wil zeggen, ze is beschuldigd van mensensmokkel en deelname aan een internationale criminele organisatie. Van Gestel ving thuis regelmatig vluchtelingen op. Uit Soedan, Egypte, Eritrea, Syrië. Meestal jongens, een keer een vrouw met een kind van nog geen drie maanden. Bij haar kregen ze eten, een bed, kleding en ze konden hun ouders bellen. Soms bleven ze een nacht, soms maandenlang. Toen ze een van hen veilig naar Engeland probeerde te helpen, ging het mis.

Met elf anderen moest Van Gestel onlangs voorkomen in de Brusselse rechtbank. Het is een „politiek proces”, zegt zij. De zaak staat in België niet op zichzelf. Ook anderen die hulp verleenden aan migranten komen in de problemen.

Migranten op doorreis

Het begon in het Waalse Waterloo, vertelt Van Gestel. Ruim een jaar geleden, op een oktobermorgen om vijf uur ’s ochtends. Hard gebonk op de deur. „Politie!” Even later stonden er zeven gewapende agenten in haar huis. „Ze leegden alle kasten, gingen door alles heen. Mijn mobiel en laptops, usb-sticks, opschrijfboekjes, alles voor m’n werk namen ze mee. Ik werd tegen de muur gedrukt. En ik had geen idee waarom. Dat zeiden ze niet.”

Van Gestel vangt dan al enige tijd vluchtelingen op. Rond het Brusselse Maximiliaanpark verblijven er – nog altijd – zo’n zeshonderd. De meesten vragen geen asiel aan in België. Ze willen door naar het Verenigd Koninkrijk. Daar hebben deze migranten op doorreis, of ‘transmigranten’ zoals ze in België worden genoemd, meer kansen, hopen ze. In afwachting van hun oversteek, vaak illegaal in de laadruimte van een vrachtwagen of desnoods verstopt onder een bus, verblijven velen rondom het park. „In augustus 2017 ben ik er voor het eerst heen gegaan”, vertelt Van Gestel. „De politie was het kamp komen ontruimen. Ik kwam met een groep om spelletjes, slaapzakken en eten uit te delen.”

Anouk van Gestel werd aangeklaagd voor mensensmokkel.

Foto Katrijn van Giel

Later ontstond het Burgerplatform voor Steun aan Vluchtelingen. Elke avond, al ruim een jaar lang, verzamelen tientallen burgers zich via dat platform in het park om migranten een slaapplek aan te bieden. Ook Van Gestel. Maar daarvoor al leerde ze in het park ‘Moha’ kennen – bijnaam van één van de drie Mohammeds die ze op een gegeven moment herbergde. „Hij was zestien. Hij was zo dun, gewond aan zijn hand, had twee schoenen in een andere maat. In Soedan was hij gemarteld. Ik heb hem gevraagd mee naar huis te komen.” Hij bleef uiteindelijk vijf maanden.

Ook Moha vroeg geen asiel aan in België. „Hij was Europa binnengekomen in Italië. We dachten dat hij daarheen teruggestuurd zou worden, waar hij geen toekomst zou hebben.” Van Gestel wist niet wist dat die regel niet geldt voor minderjarigen. „Als ik dat had geweten, had ik nooit een probleem gehad.” Indachtig vluchtelingen die bij hun poging tot een oversteek overleden waren – ze kende er drie – belde Van Gestel haar goede vriendin, journaliste Myriam Berghe, die ook onderdak bood aan vluchtelingen. Zij woonde samen met een Egyptenaar die contacten had. Kende deze Hassan, vroeg Van Gestel, niet iemand om Moha veilig in Engeland te krijgen?

Berghes telefoon werd afgeluisterd door de politie. Niet veel later vond de inval plaats. Van Gestel werd, net als elf anderen, verdacht van mensensmokkel. Onder die twaalf: verdachten die migranten smokkelden in ruil voor flink wat geld, in België verblijvende transmigranten die daar voor een paar tientjes bij hielpen, en mensen zoals Van Gestel en Berghe, die migranten een slaapplaats boden. De meesten kende Van Gestel tot dan toe niet.

Lees ook een eerdere reportage over de vluchtelingen in het Maximiliaanpark: Heeft iemand nog een bed voor deze man?

‘Politieke keuze’

De Belgische overheid zit in haar maag met de transmigranten. België biedt geen opvang aan wie geen asiel aanvraagt. Wel grijpt de Belgische politie regelmatig in. Maar dat heeft weinig effect: migranten die worden opgepakt, staan een paar uur later weer in het park wegens gebrek aan letterlijke of juridische ruimte om ze vast te houden. Die patstelling is electoraal problematisch voor de rechts-conservatieve regeringspartij N-VA, die een streng migratiebeleid uitdraagt met hardliner Theo Francken als staatssecretaris voor Asiel en Migratie. Zelfs hij noemde de situatie „op korte termijn onoplosbaar”. Ondertussen dreigt de partij flink wat stemmen aan de rechtsere anti-migratiepartij Vlaams Belang te verliezen.

Volgens Van Gestel hangt het proces tegen haar samen met de gemeenteraadsverkiezingen van afgelopen oktober. „Dit is een politiek proces, opgezet door de N-VA om mensen als ons af te schrikken, de aandacht te vestigen op migratie en zo stemmen weg te halen bij het Vlaams Belang. Terwijl, als je puur naar de wet kijkt, hebben wij niks fout gedaan. Niets. Wij hebben illegalen ontvangen en dát is niet strafbaar.” Het parket van Dendermonde, dat het initiatief nam tot de zaak, heeft volgens haar sterke banden met de N-VA.

Dat het Openbaar Ministerie (OM) zich zou hebben laten sturen door de politiek is niet onrealistisch, legt gepensioneerd vrederechter en justitiewatcher Jan Nolf telefonisch uit. „Het OM hoort in België deels bij de uitvoerende macht. Verschillen tussen lokale parketten reflecteren lokale politieke accenten. Dan hangt het dus van de plaats af, welk beleid het parket voert.” In deze specifieke zaak geldt dat ook, gelooft Nolf: „Normaal gezien heeft een parket echt wel andere prioriteiten dan dit. Het is een politieke keuze van het parket om dit te doen, om een ‘signaal’ te geven aan mensen die migranten opvangen.” Daarbij hebben ze zich op z’n minst laten ‘inspireren’ door het huidige politieke klimaat, denkt hij. Het parket in Dendermonde geeft hangende de rechtszaak geen commentaar.

Ook elders in België kwamen burgers die onderdak boden recent in moeilijkheden. Net voor Van Gestels proces begon, verklaarde zangeres Dounia Depoorter dat de politie vorige maand bij haar was binnengevallen. De drie migranten die bij haar thuis verbleven werden meegenomen, zij bracht dertig uur in een cel door. Of het tot een aanklacht komt, is niet duidelijk.

Vrijspraak

Als haar zaak was voorgekomen in Dendermonde in plaats van Brussel was ze veroordeeld, daarvan is Van Gestel overtuigd. Niet alleen het OM, ook de rechtbank in Dendermonde „staat bekend als bloedkamer, de meest rechtse, strenge van het land”, zegt ze. Omdat geen van de verdachten Nederlands sprak, werd de zaak echter overgeheveld van de Nederlandstalige rechtbank in Dendermonde naar de Franstalige in Brussel.

Daar vroeg het OM deze maand uiteindelijk om vrijspraak van Van Gestel. Mensensmokkel en deelname aan een internationale criminele organisatie met het oogmerk er geld aan te verdienen kan niet bewezen worden, zegt het Brussels parket. Het enige bewijs tegen haar is het gepleegde telefoontje. Illegalen helpen om humanitaire redenen mag gewoon.

„Een opluchting”, zegt Van Gestel. „Maar ik blijf boos dat zoiets in België heeft kunnen gebeuren. Dat we een jaar in onzekerheid hebben verkeerd om nu hier op uit te komen. Ik ben mijn baan bijna kwijtgeraakt, en zo’n 6.000 euro. Nog steeds schrik ik soms wakker midden in de nacht. Walid, die ook migranten herbergde, heeft acht maanden in de cel gezeten, Zakia twee maanden, terwijl ze een klein kindje heeft. Dat blijkt nu allemaal onterecht. Wat gaan ze nu doen? Onze schade vergoeden? Hun excuses aanbieden?

Myriam Berghe kan nog veroordeeld worden: ze leende haar telefoon uit aan iemand die mogelijk wél meewerkte aan mensensmokkel. Van Gestel: „Dus je kunt je deuren openen maar je telefoon niet uitlenen? Voor mij is nog steeds niet helder wat nu wel en niet mag.”

Moha heeft inmiddels asiel aangevraagd. Afgelopen week kreeg hij zijn Belgische papieren. Van Gestel vangt nog altijd migranten thuis op. Op 12 december doet de Brusselse rechter uitspraak.

    • Anouk van Kampen