Het Portugese ongemak met de zaak-Cristiano Ronaldo

Cristiano Ronaldo

De aangifte wegens verkrachting tegen Cristiano Ronaldo treft Portugezen in de ziel. Steun aan hun held uit zich ook in ‘victim blaming’. „Hij is niet heilig. Maar zij zat ook niet in de kerk, hè.”

Ronaldo is sinds het WK niet meer opgeroepen voor het Portugese elftal. De bondscoach gunt hem rust na zijn transfer naar Juventus, heet het. Foto Matthew Ashton/Getty Images

In de gangen van hotel Pestana/CR7 klinkt stadionrumoer, alsof je door een spelerstunnel loopt. In de lift staart Cristiano Ronaldo gasten aan met zijn grootste triomfen en in de vitrine achter de receptie liggen de boxershorts van zijn merk CR7 te koop. De hologram bij de voetbaltafel in de bistro doet het niet. „We wachten nog op de update met een Juventus-shirt”, zegt manager Eduardo Consiglieri Pedroso.

Hoe lopen de zaken? „Goed”, zegt de hotelmanager. Hij is een maand in dienst van het viersterrenhotel in hartje Lissabon, dat voor 50 procent eigendom is van Ronaldo. Nogal een maand, niet? „U bedoelt…” De verkrachting uit 2009 waar Ronaldo van beschuldigd wordt. „Oh.” Vreest hij de afloop? „Sorry meneer”, zegt Consiglieri Pedroso. „Met vragen daarover moet u echt naar zijn management.”

Na de publicatie van de gedetailleerde beschuldiging van Kathryn Mayorga in het Duitse magazine Der Spiegel, eind september, leggen Portugezen de verkrachtingszaak van hun beroemdste landgenoot liever naast zich neer. Zeker degene die op wat voor manier dan ook aan hem gelieerd zijn. Het ongemak is groot met ‘o caso Ronaldo’, net als de hoop dat de zaak snel overwaait. In een peiling in opdracht van de krant Correio da Manhã gaf 70 procent van de ondervraagden aan te geloven in Ronaldo’s onschuld.

Op een miezerige novemberzaterdag zijn Pedro Cardoso en zijn neef Manuel – twee veertigers – naar Estádio do Jamor gekomen, net buiten Lissabon. Ze zijn voor Boavista uit Porto, dat tegen Os Belenenses speelt. „Ronaldo heeft een goede advocaat”, weet Pedro. Ze hebben het Der Spiegel-verhaal niet gelezen. Of ze wel weten dat de politie in Las Vegas een onderzoek is begonnen? Ze knikken. „Ze komt nu na negen jaar naar voren”, zegt Pedro Cardoso. „Het lijkt me duidelijk waar ze op uit is.” Geld, bedoelt hij. „Ronaldo is geen heilige. Maar zij zat daar natuurlijk ook niet in de kerk, hè.”

Anderhalf jaar geleden al publiceerde Der Spiegel, op basis van documenten van klokkenluidersplatform Football Leaks, over de schikking van 375.000 dollar die de Portugese ster in 2010 trof met een anonieme Amerikaanse. Het meest explosief nu is een verklaring waarin Ronaldo zou hebben toegegeven verder te zijn gegaan, ondanks haar herhaaldelijke ‘nee’. Ronaldo’s advocaat noemt dat document ‘een verzinsel’ en zegt dat belangrijke stukken waarop Der Spiegel zich baseert ‘gefabriceerd’ zijn.

Schokkende details

Kathryn Mayorga trad dit najaar naar voren, naar eigen zeggen gesterkt door de #MeToo-beweging. De schikking wil ze ongeldig laten verklaren wegens haar labiele staat destijds. Met schokkende details van de anale verkrachting in een hotelkamer in Las Vegas in 2009 sloeg haar verhaal wereldwijd in. Zeker in Portugal, waar alles wat Ronaldo aangaat tot aan de keukentafel doorsijpelt. „Eufemismen bestaan niet”, zei een seksuoloog in een artikel in de krant Publico onder de kop ‘Wat is verkrachting? En anale seks? Hoe je de zaak-Ronaldo uitlegt aan kinderen.’ Het advies: draai er niet omheen.

Foto Alexander Hassenstein

Premier Antonio Costa riep zijn volk op om de onschuldpresumptie in acht te nemen. „We hebben nu alleen bewijs dat hij een buitengewone sportman is, een geweldige voetballer die ons land eer en prestige heeft gegeven.” Zelf noemde Ronaldo „verkrachting een verachtelijke misdaad”, in een verklaring waarin hij „met klem” de beschuldiging ontkende. De Portugese bondscoach Fernando Santos staat vierkant achter zijn aanvoerder. Hij riep Ronaldo sinds het WK afgelopen zomer niet meer op. Santos gunt hem rust na zijn transfer naar Juventus, heet het.

Ronaldo is onontkoombaar, zijn sores dus ook. Zijn zussen, broer en moeder zijn Bekende Portugezen. Niemand op de wereld heeft meer Instagram- en Facebookvolgers. „Hij bracht ons prestige en is, in mijn optiek, een hedendaagse Portugese held”, zegt Paolo Sande, gastdocent politieke wetenschappen aan de Katholieke Portugese Universiteit. „Het deert niet hoe er elders gesproken wordt, daar heb ik geen invloed op. Maar hier hebben we de verplichting voorzichtig te zijn. Om niet nu al te oordelen.”

Zijn opiniestuk ‘Ter verdediging van Ronaldo’ op website Observador trok vorige maand veel kritiek, met name uit feministische hoek. „Ik zou hem onaantastbaar verklaren. Dat is niet wat ik beweer”, zegt Sande. „Dat hij een held is, betekent niet dat hij meer rechten heeft. Maar het kan ook niet zijn dat hij minder rechten heeft. Steeds als iemand in het publieke domein al veroordeeld wordt, moeten we alert zijn. Dat geldt net zo goed voor José, voor João, voor Antonio – noem maar op.”

Waar Nike en EA Sports „ernstige zorgen” uitspraken, tonen Portugese partners geen spoor van twijfel. Ronaldo was begin deze maand gewoon te zien als gezicht voor een Portugese fondsenwervingsactie tegen kanker. De Pestana-groep sprak zijn steun al uit en heeft nog twee hotels in de planning. Ook telecombedrijf Altice blijft trouw aan Ronaldo, „toonbeeld van kwaliteit en uitmuntendheid” volgens de Portugese directeur.

‘Nee’ zeggen mag

Isabel Moreira, parlementariër voor de regerende partij Partido Socialista (PS), wil als jurist uit principe niet op de beschuldiging ingaan. Maar door de felheid van ‘victim blaming’, met name op social media, voelt ze zich wel genoodzaakt te spreken over de zaak. „Ja, je kunt als vrouw een drankje drinken. Dansen met een man. Naar een kamer gaan met een man, al is hij een ster. Zoenen met hem. En dan nog mag je altijd ‘nee’ zeggen.”

Moreira is feminist en telg uit een bekende politieke familie. „Ik vond dat Portugal stappen had gezet”, zegt ze op haar kantoor in het parlementsgebouw. Door de bewustwording via #MeToo, maar ook het maatschappelijk protest tegen twee controversiële rechterlijke uitspraken. In één zaak beriep de rechter zich op de bijbel toen hij de overspeligheid van een mishandelde vrouw meewoog in een milde straf voor de daders, haar ex-man en een ex-minnaar. Bij een andere uitspraak werd een sfeer van ‘wederzijdse verleiding’ vastgesteld in een zaak waarbij twee mannen in een nachtclub in Porto een bewusteloze vrouw hadden verkracht. Moreira: „De verontwaardiging kwam van links, van rechts. Van man en vrouw.”

Lees ook het verhaal over de beschuldiging van Kathryn Mayorga

En toen trad Kathryn Mayorga naar voren, een 34-jarige onderwijzeres en voormalig promogirl van een nachtclub in Las Vegas. „En ineens werd alles anders”, zegt Moreira. „Want dat ging over Ronaldo. Dezelfde mensen die zo kwaad waren over die rechters, schoten in oude reflexen. Instinctief werd deze vrouw vermorzeld. Alle stereotypen waren weer terug. Dan hoor je: wat deed die vrouw daar ook? En zo’n succesvolle man heeft het toch niet nodig om een vrouw te verkrachten? Die kul. Dat is alsof je zegt dat rijke mensen geen economische delicten plegen omdat ze al genoeg geld hebben.”

Moreira leunt achterover. „Het is zo pijnlijk.” Ze was erbij in Estádio da Luz in Lissabon toen Portugal in 2004 de EK-finale verloor van Griekenland. Ze huilde toen Ronaldo huilde. „Ik hou van hem.” Wie niet in Portugal? „Hij is belangrijker bijna dan de vlag.” Oké, toen het vliegveld van Madeira naar Ronaldo vernoemd werd, fronsten velen op het vasteland de wenkbrauwen. Maar het respect voor Ronaldo’s toewijding en talent is evident over de volle breedte van de samenleving. Weer huilde Isabel Moreira met Ronaldo toen hij uitviel in de EK-finale tegen Frankrijk, drie zomers geleden. Maar Portugal won dit keer. „Het zou geweldig zijn als hij niet schuldig wordt bevonden. Een rolmodel die een vrouw heeft verkracht, dat gaat niet.”

Adrenalineshot

Zijn bijzetting ooit in het Panteão Nacional in Lissabon leek gebeiteld, tussen grote Portugezen als ontdekkingsreiziger Vasco da Gama, fadozangeres Amália Rodrigues en voetballer Eusébio. De EK-titel in 2016 onder Ronaldo’s aanvoering was als een adrenalineshot van patriottisme en zelfvertrouwen na zware crisisjaren. Het was de tijd ook waarin zijn Barcelona-rivaal Messi voor het gerecht kwam wegens belastingontduiking en je van toenmalig Real Madrid-speler Ronaldo nog kon zeggen dat hij onberispelijk was. Een prima donna, maar zuiver op de graat.

Dat veranderde snel. Eerst kwam ook bij hem de veroordeling in Spanje voor belastingontduiking, waarbij ook documenten van Football Leaks aan de basis lagen. Werd vooral zijn management aangekeken op de belastingzwendel, de nu opgerakelde verkrachtingszaak vreet aan de statuur van de voetbalicoon zelf.

„Toch zie ik de persoon Ronaldo en de voetballer los van elkaar”, zegt informaticastudent Rafael Henriquez. „We danken hem voor de goals, maar kijken niet naar hem als voorbeeld.” Hij loopt met studiegenoot André Matos over het Alameda Dom Afonso Henriques-plein, waar tweeënhalf jaar terug de huldiging was van het Portugese elftal. Ze doen wat de meeste Portugezen doen: afwachten. „Ik wacht met oordelen. Sommige mensen noemen hem al verkrachter”, zegt Matos. Wie dan? „Mijn zus. Maar mijn vrienden, de meesten kunnen het zich niet voorstellen dat hij dit heeft gedaan. Hij heeft veel vrouwen om zich heen. Dan denk je toch van: waarom zou hij?”

Cristiano Ronaldo scoort met een omhaal in de Champions League voor zijn oude werkgever Real Madrid tegen Juventus, zijn huidige club, in april 2018. Foto ANDREA DI MARCO/EPA

Ronaldo in het pantheon, kan dat nog? „Pas als hij wordt veroordeeld, verliest hij mijn respect”, zegt professor Paolo Sande. „Tot die tijd moeten wij principieel van zijn onschuld uitgaan. Omdat hij zo’n grote reputatie heeft, lijdt hij nu al schade. Koop je nog een shirt van hem voor je dochter? Het merk, de icoon Ronaldo, alles waar hij voor staat, is al besmet. En er is nog geen uitspraak, niet eens een aanklacht! Ik vind dat onverdraaglijk.”

    • Bart Hinke