‘Veel constructies verdragen daglicht niet’

Tax Transparency Index Europarlementariër Paul Tang presenteert ranglijst van transparantie van bedrijven. Die helpt in strijd tegen belastingontwijking.

„Belastingontwijking raakt het gevoel van rechtvaardigheid. Het is buitengewoon oneerlijk als iedereen belasting betaalt behalve multinationals”, stelt Europarlementariër Paul Tang (PvdA) tevreden vast. Hij is deze donderdag naar Amsterdam gekomen voor de presentatie van een bijzondere ranglijst die moet helpen bij de verdere strijd tegen belastingontwijking: de Tax Transparency Index 2018. Het onderzoek van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) en consultant PwC rangschikt 76 bedrijven aan de Amsterdamse beurs op hoe transparant zij zijn over hun belastingbeleid.

Transparantie is essentieel, zegt Tang die door het Europarlement is aangewezen als rapporteur om tot een beter belastingsysteem voor bedrijven te komen. „Veel fiscale constructies kunnen het daglicht namelijk niet verdragen.” Als je bedrijven echter verplicht publiekelijk inzicht te bieden in hun belastingconstructies, dan werkt dat disciplinerend en is er „heel veel gewonnen”, verwacht hij.

Belastingparadijzen

Tientallen investeerders, bedrijven en zelfs de Belastingdienst verzamelden zich donderdagnamiddag in een auditorium op de Amsterdamse Zuidas in Amsterdam voor een seminar rond de presentatie van de vierde editie van de Tax Transparency Index. Zij hoorden Tang en andere sprekers aan. En zij konden na de onthulling van het onderzoek zien dat één bedrijf in het bijzonder op een wel erg toepasselijke plek was beland.

Gedeeld één-na-laatste eindigde namelijk Intertrust (dat overigens desgevraagd stelt de eigen transparantie „continue” te verbeteren). Met vestigingen in 29 landen, een beurswaarde van 1,3 miljard en een omzet van 485 miljoen euro geldt Intertrust als een van de grootste trustkantoren ter wereld. Trustkantoren besturen brievenbusbedrijven voor derden. Een blik in het handelsregister op het adres van Intertrust in Amsterdam toont meer dan honderd vermoedelijke ‘brievenbussen’, zoals de holding van Playa Hotels & Resorts – een grote hotelketen in Mexico en de Cariben. Dit soort brievenbussen zijn vaak weer onderdeel van complexe internationale fiscale bedrijfsstructuren met als doel zo min mogelijk belasting te betalen.

Lees ook: CPB: kabinet kan meer doen tegen belastingontwijking

En precies zulke belastingontwijkingsstructuren liggen steeds meer onder vuur. Dankzij schandalen zoals Lux Leaks en de Panama Papers. Dankzij onderzoeken van de Europese Commissie naar bijvoorbeeld de belastingonwijking door mulitnationals als Starbucks (via Nederland), Ikea (via Nederland) en Apple (via Ierland). „Meer dan ooit staat belastingontwijking op de agenda”, stelde Tang.

Dat ziet ook directeur Angelique Laskewitz van VBDO. Volgens haar zijn bedrijven zich steeds bewuster van het onderwerp. „Toen we voor het eerst vragen stelden op Algemene Vergaderingen van Aandeelhouders in 2013, had bijna geen bedrijf het over verantwoord belasting betalen. Nu publiceert meer dan driekwart over het belastingbeleid.”

De transparantieprijs gaat dit jaar naar verzekeraar Aegon. Dat eindigde in puntenaantal gelijk met Unilever en AMG (maker van metallurgische producten), maar werd door een vakjury toch iets beter geacht. Een belangrijke overweging daarbij is dat het concern in zijn jaarverslag (deels) omzet, winst en belastinginformatie rapporteert per land: country-by-country-reporting.

Voor mensen die zich opwinden over belastingontwijking is dit een toverwoord. „Cruciaal”, noemt Tang het bijvoorbeeld. Voorstanders van deze wijze van rapporteren per land benadrukken dat politici, journalisten en maatschappelijke organisaties alleen kunnen controleren of bedrijven geen foute belastingontwijkingsstructuren aangaan als ze publiekelijk rapporteren hoeveel omzet en winst ze per land boeken en hoeveel belasting ze er betalen.

Wat dat betreft zijn de uitkomsten van het VBDO-onderzoek niet heel hoopgevend. Nederlandse bedrijven rapporteren „vrijwel niet” volgens de methode, constateert VBDO. Op de politieke dwang hoeft men niet te rekenen. Verplicht per land rapporteren stond hoog op de agenda van het Europees Parlement, maar de lidstaten (vooral Duitsland) wilden er niet aan.

    • Camil Driessen