Vanaf nu gaat het over wat er na de Brexit komt

Brexit VK en EU zijn er uit. Een politieke verklaring moet de laatste obstakels voor uittreden van de Britten uit de Unie wegnemen. Of dat is gelukt moet zondag blijken.

De Britse premier Theresa May gaf donderdag voor haar ambtswoning op 10 Downing Street in Londen een verklaring aan de pers over de voortgang van de Brexitonderhandelingen. Foto Henry Nicholls/Reuters

Na het moeilijke uittreden komt het warme vooruitkijken. De Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk willen een toekomstige relatie die van alles tegelijk is: „ambiteus, breed, diep en flexibel”. En bovenal: een „partnerschap”, gebaseerd op innige samenwerking, van handel tot veiligheid en internationale geopolitiek.

Dat blijkt uit de gemeenschappelijke politieke verklaring die premier Theresa May en de regeringsleiders voorbereiden voor de Brexit-top in Brussel aanstaande zondag.

De verklaring, die donderdag uitlekte waardoor in Londen haastig een toespraak van May geregeld moest worden, komt bovenop het formele verdrag van 585 pagina’s dat de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de EU regelt. Deze verklaring is bedoeld om een basis te leggen voor de onderhandelingen over de toekomstige relatie. Die moeten zo snel mogelijk na 29 maart beginnen.

Voor May is de verklaring van levensbelang. Het Britse Lagerhuis vindt de voorwaarden van het uittredingsverdrag maar niks. De Britten moeten te veel geld betalen (40 miljard euro) en moeten naar hun mening een gedrocht van een noodoplossing accepteren om de Ierse grenskwestie te regelen. Het is aan May om het Lagerhuis ervan te overtuigen dat de voordelen van de toekomstige samenwerking zo groot zijn, dat het de moeite waard is om voor de korte termijn de nadelen van het uittredingsverdrag te accepteren.

Lees ook: Het Brexit-akkoord is een lijst van 147 goede voornemens

Een eigen visserijbeleid

De Britse premier somde de voordelen op. Er komt een einde aan vrij verkeer van personen, haar persoonlijke Brexit-obsessie. Het Europees Hof van Justitie heeft straks nagenoeg niks meer te zeggen. Het Verenigd Koninkrijk is straks „een onafhankelijke kuststaat” en kan dus een eigen visserijbeleid voeren. May zei dat de verklaring een unieke vrijhandelszone met de EU mogelijk maakt.

Het Lagerhuis viel May met minder venijn aan dan vorige week, toen ze moest uitleggen waarom de steun van haar ministersploeg voor het uittredingsakkoord amper een nacht standhield. Toch kreeg ze ook nu inhoudelijk bar weinig steun.

Labourleider Jeremy Corbyn noemde de verklaring „zesentwintig pagina’s vol gezwets”. De afspraken waren te vaag, waardoor het Verenigd Koninkrijk eigenlijk geen idee heeft wat de toekomst behelst. „Dit zorgt ervoor dat wij met een blinddoek op afstevenen op de Brexit”, zei hij. Corbyn kondigde aan dat zijn partij tegen de deal zal stemmen.

De Tories waren eveneens kritisch. Brexiteer Iain Duncan-Smith eist dat May terugkeert naar Brussel om te heronderhandelen over het uittredingsakkoord. Boris Johnson zei dat als deze plannen doorgaan, de EU in de toekomst een veto kan uitspreken over handelsakkoorden die het Verenigd Koninkrijk met andere landen aangaat. Dominic Grieve, die pro-Europees is, betoogde dat de toekomstplannen laten zien dat het voor een modern land onmogelijk is om ongebonden te bestaan. „Deze nieuwe regels zullen net zo bindend en net zo bezwaarlijk blijken als de regels waar wij onderuit wilden”, zei Grieve, die pleitte voor een tweede referendum.

Tel de stromingen die Corbyn, Duncan-Smith, Johnson en Grieve binnen hun partijen vertegenwoordigen bij elkaar op en je komt tot dezelfde conclusie als vorige week: May kan niet rekenen op een meerderheid om haar Brexit-pakket begin december door het Lagerhuis te loodsen.

Ongelijke belangen

Ook aan Europese zijde zijn de commentaren zuinig. Onderhandelen over uittreding was voor de EU makkelijker dan over de toekomstige relatie. Tot nu hield de EU de gelederen verenigd in de onderhandelingen met de Britten: de uittreder zelf moest maar de gevolgen voelen van zijn keuze, niet de EU.

Maar als het over de toekomstige relatie gaat, hebben de EU-landen onderling verschillende belangen. Zo wil een land als Nederland, dat economisch nauw verbonden is met het Verenigd Koninkrijk, het toekomstige ex-EU-lid zo dicht mogelijk aan de EU binden. Andere landen, zoals Frankrijk, zijn meer geneigd de Britten als rivalen te zien.

Dat is terug te zien in de voorbereiding op de politieke verklaring. De 27 Europese lidstaten zijn al een week in koortsachtig overleg. De laatste dagen zijn met name door de EU27 een flink aantal toevoegingen gedaan aan de verklaring. Die is intussen 27 pagina’s lang geworden – vorige week waren dat er nog maar zeven.

Deze vrijdag komen de sherpa’s – adviseurs - van de regeringsleiders in Brussel bijeen om over de tekst te praten. Er zijn nog enkele pijnlijke onderwerpen die in de ontwerpverklaring niet worden opgelost, zoals het vetorecht dat Spanje eist over eventuele toekomstige EU-afspraken over Gibraltar.

Naar verwachting komen hierover bijgevoegde extra verklaringen die het akkoord op de top niet in de weg zullen staan. Zaterdag overlegt May nog eens in Brussel met Commissievoorzitter Juncker om zondag niet voor verrassingen te komen.

In de ontwerptekst is zichtbaar dat het Verenigd Koninkrijk de ruimte opeist voor een onafhankelijke handelspolitiek. Tegelijk heeft de EU allerlei aanvullende eisen over onder meer sociale- en milieuwetgeving en toegang tot onder meer dienstenmarkten (zoals financiën en transport). Hoe meer het Verenigd Koninkrijk daarvoor kiest, des te meer voorwaarden er zullen zijn.

Dit artikel is op 22 november om 20.22 geactualiseerd
    • Melle Garschagen
    • René Moerland