Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Hoe Rutte III de eigen eenzaamheid creëerde

We hebben een premier die intuïtief aanvoelt dat macht bescheidenheid vergt: zijn ego zit hem zelden in de weg. Toch kent Den Haag verontrustend veel niet-VVD’ers met een zelfde Rutte-ervaring: ze sluiten een akkoord met hem – waarna het beter afloopt met het akkoord dan met henzelf.

Niet dat ze zich door de premier belazerd voelen. Maar als de euforie over de deal voorbij is, groeit de weerzin bij hun leden of kiezers. En terwijl ze zien dat Rutte gewoon door regeert, in zijn gave land, vechten zij, zijn ex-onderhandelingspartners, voor hun professionele bestaan.

Zo heb je nu een hele rij (politieke) bestuurders die hun deal met Rutte of zijn kabinetten niet overleefden. Maxime Verhagen (CDA) sloot in 2010 een regeerakkoord voor Rutte I; anderhalf jaar later was hij weg. FNV-voorzitter Agnes Jongerius sloot in 2011 een pensioenakkoord met Rutte I; een jaar later was ze weg. GroenLinks-leider Jolande Sap sloot in 2012 met andere oppositiefracties het Lenteakkoord met Rutte I; eind 2012 was ze weg. MKB-voorzitter Hans Biesheuvel sloot voorjaar 2013 met VNO-NCW en bonden een sociaal akkoord met Rutte II; een half jaar later was hij weg. Diederik Samsom sloot in 2012 een regeerakkoord met Rutte; vier jaar later was hij weg.

Dus nu bedenkt elke politicus zich tien keer voordat hij met Rutte in zee gaat. Het verklaarde de formatie vorig jaar. Argwaan en aarzeling. Er kwam een soort schijncoalitie, met coalitiefracties die graag de indruk wekken dat ze niet in de coalitie zitten en voortdurend hun ‘eigen verhaal vertellen’. (Je ontmoet nooit politici die andermans verhaal vertellen, maar enfin.) De CU regeert met de VVD maar benadrukt: wij bestrijden het neoliberalisme. Het CDA regeert met D66 maar waarschuwt: het klimaatbeleid legt de basis voor een nieuwe Fortuyn-revolte. De VVD regeert met D66 maar onderstreept: wij steunen de volkscultuur. D66 regeert met de CU maar zegt: wij willen een regeling voor voltooid leven.

Elke coalitiefractie een eigen verhaal: een hele coalitie zonder verhaal.

Nu is het kabinet er na maanden polderen niet in geslaagd een pensioenakkoord te sluiten. De mogelijke gevolgen zijn groot: voor de houdbaarheid van pensioenen, polder én coalitie. Vakbonden wordt verweten dat ze het nooit wilden, en dit kan kloppen. Maar het echte verhaal is natuurlijk: als zelfs coalitiefracties niet bij een coalitie willen horen, zullen ook maatschappelijke organisaties voor de eer bedanken. Wie geen liefde geeft, krijgt het ook niet.

Rutte III oogst wat het zelf heeft gezaaid.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.

    • Tom-Jan Meeus