Doorbraak: kabinet en gemeenten eens over opvang en terugkeer uitgeprocedeerde migranten

Bed bad brood

Het kabinet en de gemeenten hebben een doorbraak bereikt over de slepende kwestie van opvang en terugkeer van uitgeprocedeerde migranten. Het kabinet trekt 48 miljoen uit voor een pilot van „duurzame terugkeerbegeleiding” in enkele grote gemeenten, waaronder Amsterdam.

Gekraakt pand in Amstelveen, eerder dit jaar, waar zo’n 60 uitgeprocedeerde asielzoekers verblijven. Foto Robin Utrecht/ANP

Staatssecretaris Mark Harbers (Asiel, VVD) en de Nederlandse Vereniging van Gemeenten (VNG) tekenen volgende week een akkoord over de opvang van asielzoekers zonder verblijfsstatus. In vijf gemeenten komt een pilot met een zogenaamde Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV), waar uitgeprocedeerde migranten worden opgevangen en begeleid in de terugkeer naar hun land van herkomst. Dat bevestigen betrokkenen aan NRC.

Het akkoord is een doorbraak in de al jaren slepende discussie tussen kabinet en gemeenten over ‘bed bad brood’, de opvang van enkele duizenden asielzoekers wier aanvraag is afgewezen maar Nederland niet willen of kunnen verlaten. De deelnemende gemeenten (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Groningen en Eindhoven) moeten zelf nog individueel een akkoord sluiten met het kabinet over de invulling van hun LVV.

Pilot van drie jaar

Afgesproken is dat de pilots drie jaar zullen duren en geëvalueerd worden door een onafhankelijke commissie. Het kabinet stelt in totaal 48 miljoen euro ter beschikking, gemeenten dragen 16 miljoen euro bij. De Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V) zal de gemeenten gaan helpen bij de „duurzame” terugkeerbegeleiding in de vijf LVV’s. In ruil daarvoor zullen alle Nederlandse gemeenten gefaseerd stoppen met „duurzame en structurele” bed-bad-brood-voorzieningen. Als de proef succesvol is, moeten er op termijn acht LVV's komen, verspreid over het hele land.

De kwestie ligt gevoelig binnen de coalitie. CDA en VVD zijn in principe tegen opvang voor uitgeprocedeerden: ze vinden het een ‘beloning’ voor het weigeren Nederland te verlaten. D66 en ChristenUnie zijn voorstander van een ruimhartige opvang waar behalve bed, bad en brood ook juridische, medische en maatschappelijke begeleiding plaatsvindt.

Rutte II viel bijna over kwestie

In 2015 leidde onenigheid over opvang van uitgeprocedeerde migranten bijna tot de val van het vorige kabinet. Het moeizaam bereikte compromis in Rutte II luidde dat er acht centrale opvanglocaties in het land zouden komen, vanuit waar uitgeprocedeerde asielzoekers „een beperkt aantal weken” begeleid zouden worden bij hun terugkeer.

Sindsdien is er drie jaar lang onderhandeld met de VNG over de uitvoering van de plannen. In de tussentijd hebben veel gemeenten samen met vluchtelingenorganisaties extra noodvoorzieningen opgebouwd om te voorkomen dat deze migranten op straat rondzwerven. De gemeenten betalen daar, tot hun onvrede, grotendeels zelf voor. Zo heeft de stad Groningen de afgelopen jaren ruim 6 miljoen euro uitgegeven aan het openhouden van een noodopvang.

Staatssecretaris Harbers heeft altijd gezegd dat de opvang zo eenvoudig mogelijk moet zijn. Hoe soberder de opvang, hoe sneller de kans dat mensen Nederland verlaten, is zijn opvatting. Maar uit recent onderzoek van het WODC, het onderzoeksinstituut van het ministerie van Justitie en Veiligheid, blijkt dat 24-uursopvang beter werkt om uitgeprocedeerde asielzoekers uit te zetten. Dagbesteding en begeleiding overdag zouden meer bijdragen aan vertrek dan wanneer er alleen een matras beschikbaar is.

Amsterdam eerder op ramkoers

De huidige opvang verschilt per gemeente: in sommige steden (zoals Rotterdam) is die sober en gaat het vooral om een bed, in andere gemeenten (zoals Eindhoven) is er meer dagbesteding en begeleiding. Het ministerie en de VNG hebben afgesproken dat deze lokale verschillen mogelijk blijven.

Opvallend is de deelname van Amsterdam aan de pilot. Eerder dit jaar lag de hoofdstad nog op ramkoers met staatssecretaris Harbers, toen het nieuwe linkse college bekend maakte een 24-uursopvang te willen openen waar vijfhonderd uitgeprocedeerden minstens anderhalf jaar zouden kunnen verblijven. Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dit plan verbieden, al is onduidelijk hoe dat zou kunnen. In Amsterdam trekt een groep van enkele honderden ongedocumenteerde ‘asielkrakers’ sinds een aantal jaren van het ene leegstaande pand naar het andere.

Het ministerie van J&V en de VNG willen op dit moment niet reageren.

Correctie (19:30): In een eerdere versie van dit bericht stond dat als de proef succesvol is, er 35 tot 40 LVV's moeten komen. Dat klopt niet: het worden er dan 8.

    • Thijs Niemantsverdriet
    • Mark Lievisse Adriaanse