Recensie

De zieleroerselen van Laura H.

Leven in het kalifaat

Aan de hand van de lotgevallen van Laura H. schreef journalist Thomas Rueb een uniek, onthutsend en gedetailleerd verslag over de hopeloosheid van het bestaan in het IS-kalifaat, dat leest als een meeslepende thriller. (●●●●●)

Zelfportret van Laura H. uit het politiedossier.

‘Laura’, vraagt de schrijver zich af aan het begin van het boek Laura H. ‘Wat bezielde je?’

Die vraag is het startpunt van de zoektocht van NRC-journalist Thomas Rueb naar het levensverhaal van de Zoetermeerse Laura H. die in 2015 met echtgenoot Ibrahim en haar twee jonge kinderen afreisde naar de Islamitische Staat, en deze een jaar later weer wist te ontvluchten.

Rueb (1986) komt al snel met een antwoord, want Laura past precies in de profielschets van jongeren die kwetsbaar zijn voor radicaal gedachtegoed. Ze had een traumatische jeugd: de echtscheiding van haar ouders, de ernstige nierziekte van haar jongste broertje waardoor zijzelf thuis weinig aandacht kreeg, en het seksuele misbruik door Marokkaanse jongens voor wie ze alles doet om die aandacht alsnog te krijgen. Een groot deel van haar tienertijd brengt ze door in jeugdinstellingen.

Het boek is geen uithangbord voor de Marokkaanse gemeenschap. Op dertienjarige leeftijd wordt ze in een woning door tien Marokkaans-Nederlandse jongens gegangbangd. Haar vriendje Faysal had haar naar een woning gelokt en voor aanvoer gezorgd: ‘Laat even wat Marokkaanse lullen komen.’
Op zestienjarige leeftijd krijgt ze haar eerste kind, maar de vader laat niets meer van zich horen. Met zeventien is ze opnieuw zwanger. Deze jongen eist dat het kind wordt weggehaald, omdat hij bang is dat zijn ouders hem vanwege de schande naar Marokko sturen. In ruil daarvoor belooft hij met haar te trouwen. Na de abortus lost ook hij natuurlijk op in lucht.

Het zijn citaten en gebeurtenissen als hierboven die onder je huid gaan zitten. Je krijgt medelijden met Laura, maar tegelijk voelt het onbegrijpelijk dat ze zich steeds opnieuw laat inpakken.

Gewelddadige psychopaat

Om haar imago op te poetsen besluit Laura iemand anders te worden. Ze bekeert zich tot de islam, gaat een hoofddoek dragen en neemt een nieuwe naam aan. Via een islamitische datingsite komt ze in contact met de streng gelovige Ibrahim. Een week later treden ze in het huwelijk. Ze hoopt dat Ibrahim als vroom moslim haar wél goed zal behandelen, maar al snel ontpopt hij zich tot een gewelddadige psychopaat die haar om het minste of geringste in elkaar timmert. Toch kan Laura ook hem niet verlaten: ‘Het enige dat erger is dan bij hem te blijven, is bij hem weg te gaan.’

Lees ook de voorpublicatie uit het boek van Thomas Rueb: Laura H. doet haar verhaal: ‘Vertrekken was de grootste fout van mijn leven’

Wanneer Ibrahim voorstelt om te vertrekken naar het kalifaat, ziet ze dit als een uitweg. Weg van het gezeur van haar ouders, en weg van jeugdzorg die haar kinderen dreigt af te pakken. Ibrahim belooft ook dat er dan een einde komt aan de afranselingen, want in het beloofde land slaan mannen hun vrouwen natuurlijk niet.

De passages over Laura’s leven in het kalifaat zijn pas echt ontnuchterend. Ze komt het huis van een paar vierkante meter niet meer uit, eet wegens voedselgebrek alleen nog maar instant-noedels met zout, en ziet haar kinderen ziek worden door het vervuilde drinkwater. Tel daarbij op de steeds intensievere luchtaanvallen en haar man die haar bijna doodslaat omdat ze wat saus morst. ‘Ik wil dat je een goede vrouw wordt’, zegt Ibrahim. ‘Daarom verneder ik je zo.’

Laura H. is niet het eerste boek over het leven onder IS, maar niet eerder las ik zo’n onthutsend en gedetailleerd verslag over de hopeloosheid van het bestaan in het kalifaat, zelfs voor haar fanatiekste aanhangers. Voor zowel leken als kenners biedt Laura’s leven daarom een unieke blik op de keiharde werkelijkheid van de terreurorganisatie.

Zelfportret van Laura H. uit het politiedossier. Illustratie uit besproken boek

Uiteindelijk weet Laura met Ibrahim en haar twee kinderen te vluchten. De angst van Ibrahim dat Laura na zijn martelaarschap met een andere man het bed zal delen, blijkt voor hem de grootste motivatie. Hij zal de vlucht niet overleven. Terug in Nederland wordt Laura vastgezet op verdenking van het voorbereiden van een aanslag. Inmiddels is ze een vrije vrouw en geen moslim meer.

Er is één vraag die voortdurend boven het boek blijft zweven: wiens schuld is het eigenlijk? Uit het boek komt Laura vooral naar voren als slachtoffer. Slachtoffer van haar traumatische jeugd, van haar eigen naïviteit en vooral van haar gewelddadige echtgenoot Ibrahim. Maar zelfs voor deze psychopaat weet Rueb nog begrip op te brengen. Ibrahim werd door zijn vader regelmatig opgehangen aan zijn voeten in het trapgat en geslagen met stokken. Jong geleerd is oud gedaan, dat kennen we wel. Maar: als iedereen slachtoffer is, kun je dan überhaupt nog wel iemand ergens de schuld van geven?

Meeslepende thriller

Na verschijning van het boek vorige week en de publiciteit daaromheen klonk dan ook behoorlijk wat kritiek. Laura zou een kletsverhaal hebben opgehangen en een slachtofferrol aannemen om zo verantwoordelijkheid te ontlopen. Van enige kritische zelfreflectie valt bij Laura in ieder geval niet veel te bespeuren, laat staan begrip over de strafmaat die ze kreeg opgelegd. Het had dan ook geholpen als Rueb niet alleen had geschreven over Laura’s eigen leed, maar ook over de ellende die zij en andere uitreizigers hebben veroorzaakt in een land waar ze helemaal niets te zoeken hadden. Het had het boek completer gemaakt, en Laura sympathieker.

Desalniettemin overtuigt Laura H. wel degelijk. Dat is vooral te danken aan het uitzoekwerk van Rueb die haar verhaal (meer dan honderdvijftig uur aan interviewmateriaal) steeds toetst aan zoveel mogelijk andere bronnen.

De omslag van het boek is een niqaab, waarachter de ogen van Laura de lezer mysterieus aanstaren en uitnodigen om haar te ontdekken. Hoewel de dikte aanvankelijk wat afschrikt, blijkt Laura H. eenmaal van niqaab ontdaan maar moeilijk weg te leggen. Haar levensverhaal leest als een spannende roman, soepeltjes verweven met interviews met direct betrokkenen, en de (soms wat overbodige) persoonlijke zoektocht van de schrijver in Irak. De toegevoegde bronnen en documenten, zoals politieverhoren, krantenartikelen, verslagen van jeugdzorg, een aflevering van Klokhuis, een tekening, en zelfs een oud schoolrapport brengen het geheel tot leven. Ze herinneren de lezer eraan dat het soms ongelooflijke verhaal van Laura H. echt gebeurd is.

Laura H is het beste journalistieke werk op dit gebied tot nu toe. Rueb heeft op basis van puik onderzoek een meeslepende journalistieke thriller geproduceerd. Het is nu wachten op de verfilming.

    • Maarten Zeegers