De gele hesjes voelen zich in de steek gelaten

Wegblokkades

Boze Fransen tonen nu al dagen hun ongenoegen over de regering. ‘Parijs’ weet niet goed wat het met de acties aan moet.

Een betoger bij de toegangsweg tot een raffinaderij voor biodiesel in La Mede. Foto’s AP, Reuters

Veertig jaar lang werkte Francis Ducastel (63) in de enige grote fabriek van Brionne. Vorig jaar ging hij met pensioen. En nu bewaakt hij sinds vijf dagen aan de rand van het Normandische stadje van 4.300 inwoners de afslag van de rotonde die naar de snelweg naar Rouen leidt. Hij houdt de weg gesloten voor vrachtverkeer, maar schuift zijn houten pallet opzij als particulieren of hulpdiensten willen passeren.

„Het voelt goed hier te staan”, zegt hij. Zoals iedereen hier draagt hij een geel veiligheidshesje, symbool van de beweging die protesteert tegen hoge brandstofprijzen, belastingen en president Macron. Daaronder een dikke jas: het is net boven het vriespunt. „Mijn eigen leven wordt misschien niet beter, maar ik doe dit voor mijn kinderen. Dat hun generatie het slechter krijgt dan de onze is onverteerbaar.”

De protesten van „gele hesjes”, die overal in Frankrijk verkeersaders bezet houden, zijn in het weekend begonnen. Dat ze tijdens de werkweek zouden voortduren, had in Parijs niemand verwacht. Het aantal demonstranten is afgenomen, maar blokkades zijn er nog steeds. Twee mensen kwamen om het leven, 585 mensen raakten gewond, vooral bij ongelukken veroorzaakt door ongeduldige chauffeurs. De activisten zouden „radicaliseren”, zei minister van Binnenlandse Zaken Christophe Castaner. Hij spreekt van een „totale ontsporing”.

De blokkade op de rotonde in Brionne.

Foto Peter Vermaas

Gemoedelijk

Daar is hier in Brionne niet veel van te merken. De sfeer is gemoedelijk. Gendarmes die komen buurten krijgen koffie en een croissant. Gestrande vrachtwagenchauffeurs eten mee met de in een provisorisch kraampje bereide lunch. Eten is er in overvloed: de eigenaar van de lokale supermarkt komt geregeld wat langsbrengen. Boeren, ook solidair, voorzien de demonstranten van stookhout voor de warmte. De communistische burgemeester van Brionne liet douches en toiletten plaatsen.

De activisten werken in ploegendienst: woensdagochtend zijn er zo’n zestig mensen op de rotonde – genoeg om alle vier de toegangswegen in de gaten te houden. ‘s Avonds, na het werk, zijn het er twee keer zoveel. Veel mensen kenden elkaar eerder niet. De protesten dragen bij aan „de saamhorigheid”, zegt „toekomstig ondernemer” Nathalie Citerin (49) tevreden.

Ik heb soms het gevoel dat ik niets anders doe dan belasting betalen

Francis Ducastel gelehesjesdrager

Directe aanleiding voor de acties waren de sinds het aantreden van Macron steeds hogere dieselaccijnzen. Bij de supermarkt aan de rotonde kost een liter 1,46 euro, loodvrij is nauwelijks duurder. De subsidies die de regering aanbiedt om schonere auto’s te kopen, zijn voor niemand toereikend. „Geen bank gaat me 4.000 euro lenen om mijn achttien jaar oude Citroën Saxo te vervangen”, zegt Ducastel. Destijds, vertelt hij, kreeg hij nota bene overheidssubsidie om op diesel over te stappen. De dieselprijs, zegt Ducastel, was „de druppel die de emmer deed overlopen”.

Het ongenoegen van de gele hesjes is namelijk breder. Belastingen en koopkrachtverlies zijn de grootste zorgen. „Ik heb soms het gevoel dat ik niets anders doe dan belasting betalen. Al bij mijn eerste kopje koffie ’s ochtends spek ik de staatskas”, lacht Ducastel. Volgens een nieuw onderzoek van het onafhankelijke economisch onderzoeksbureau OFCE zijn Franse huishoudens er tussen 2008 en 2016 gemiddeld 500 euro per jaar op achteruit gegaan. Hogere premies en heffingen treffen vooral de middenklasse. „Wat ze in Parijs met al ons geld doen, is me een raadsel”, zegt Ducastel.

Lees ook: Correspondent Peter Vermaas schreef al eerder over de grote protesten van de ‘gele hesjes’

Want „alles wordt minder”, meent Citerin. Ze vertelt over de kraamkliniek in het verderop gelegen Bernay die binnenkort sluit. Wie moet bevallen, moet dan naar Évreux of Rouen – allebei een uur rijden. Een oogarts was er ook al niet meer. L’Éveil Normand, het lokale weekblad, wijdde er een heel artikel aan toen Brionne laatst met subsidies eindelijk weer een tandarts had weten aan te trekken. Openbaar vervoer is er nauwelijks. Ja, vier keer per dag stopt de trein van Caen naar Rouen. „Maar zonder auto kom je hier nergens en de afstanden voor alledaagse dingen worden steeds groter”, zegt Citerin.

De nieuwste editie van L’Éveil leest als een illustratie bij de klaagzang van de demonstranten. ‘Armoede neemt toe’, staat op de voorpagina, vooral onder eenzame ouderen. Een nabijgelegen fabriek waar hondenbrokjes gemaakt worden, verhuist mogelijk naar Oost-Europa. Winkels sluiten. Een burgemeester erkent in een interview dat het geld op is. „Op het platteland hebben veel mensen het gevoel door Parijs in de steek gelaten te zijn”, vat redactiechef Florent Lemaire het sentiment samen.

Geen duidelijke voorlieden

‘Parijs’ weet intussen niet goed wat het met de acties aan moet. Precieze eisen heeft de beweging niet. Het algemene gevoel van ongenoegen en het verzet tegen „zakkenvullende” elites in wat sociologen het ‘perifere Frankrijk’ noemen, lijkt op dat van de aanhangers van de Vijfsterrenbeweging in Italië. Met het verschil dat de gele hesjes geen duidelijke voorlieden hebben.

„Ik ben er niet in geslaagd het Franse volk weer met zijn leiders te verzoenen”, erkende president Macron vorige week in een berouwvol tv-interview. En parlementariërs van zijn partij zeiden in Le Monde dat het voor hun imago bij dit achtergebleven Frankrijk bij nader inzien misschien niet zo handig was om als eerste maatregel de vermogensbelasting af te schaffen.

Op de rotonde in Brionne valt het woord „revolutie”. Het is avond, de vuren zijn verder opgestookt, de drank vloeit rijkelijk. Ondernemer Walter Dibon (50), die veel zegt te lezen, legt uit dat belastingen ook een rol speelden bij de volksopstand van 1789. „De adel van toen is Macrons elite van nu”, zegt hij. „Hij duwt ons naar het extremisme.” Andere gele hesjes hangen aan zijn lippen. „Macron is al anderhalf jaar president en heeft alle macht”, roept sierkarperkweker Richard Perier (38) uit. „Maar waarom is er dan nog steeds niets veranderd?”

    • Peter Vermaas