Nieuwe stap Hoekstra tegen accountants

Accountants

De politiek grijpt in: een nieuwe commissie gaat onderzoeken wat nodig is om de kwaliteit van accountants te verbeteren.

Minister Hoekstra: „Accountants verbeteren niet snel en goed genoeg.” Foto Bart Maat/ANP

De accountants hebben hun kans gehad, nu gaat minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) kijken wat nodig is om de kwaliteit van hun werk op peil te krijgen. Een nieuwe „onafhankelijke commissie” krijgt opdracht dat te onderzoeken, heeft Hoekstra woensdagochtend aangekondigd. De accountants verbeteren „niet snel genoeg en niet goed genoeg”, zegt hij in een telefonische toelichting.

De Commissie Toekomst Accountancysector gaat zich uitdrukkelijk buigen over de heilige huisjes die de accountants zelf het liefst overeind houden. Denk bijvoorbeeld aan hun verdienmodel, waarbij ze betaald worden door dezelfde klant die ze worden geacht streng te controleren. Deze commissie zal de minister adviseren wat te doen.

Nog altijd doen accountants hun werk niet goed genoeg. Dat probleem is al jaren bekend. Waarom stelt de minister een commissie in en neemt hij geen wettelijke maatregelen? Hoekstra: „Het is nog de vraag wat effectief is. Wat zorgt nou voor ander gedrag?” Volgens hem is een cultuurprobleem „maar tot op zekere hoogte” op te lossen met regelgeving. Bovendien opereren accountantskantoren internationaal. „Wij kunnen in Nederland niet zomaar van alles besluiten.”

Sinds 2014 zijn de accountants al bezig zichzelf te verbeteren. Toen bedachten ze onder politiek druk 53 maatregelen. Vorig jaar concludeerde de Autoriteit Financiële Markten (AFM) echter opnieuw dat de grote vier accountantskantoren – goed voor het gros van de controles – ver onder de maat presteren. In 19 van de 32 onderzochte dossiers vond de AFM „ernstige tekortkomingen”. In die gevallen had de accountant zijn of haar handtekening onder de jaarrekening gezet zonder zeker te weten of de informatie wel klopte. Een doodzonde voor accountants.

De AFM ziet aanwijzingen dat het uitblijven van verbetering komt door de manier waarop de sector georganiseerd is. Dat stelt de toezichthouder vast in een nieuw onderzoek, dat deze woensdag is gepubliceerd. De grootste „kwetsbaarheden” ziet de AFM in het verdienmodel en in het feit dat accountantskantoren zowel klanten controleren als adviseren. Beide kunnen de kwaliteit van hun werk „negatief beïnvloeden”.

Het probleem met het verdienmodel is dat accountants geneigd zijn zich „(on)bewust” te gedragen op een manier die gunstig is voor die klant – en dus niet per se kritisch. Het probleem met de combinatie van controle en advies is dat die de „onafhankelijkheid” van de accountants kan bedreigen. De adviestak is goed voor een flinke hap van de omzet van de kantoren.

De accountants zelf zijn niet overtuigd van hun probleem. Zij vinden dat ze wel goed bezig zijn met veranderen, zo merkte de commissie die de invoering van de verbetermaatregelen volgt eerder dit jaar. Hun „positieve zelfbeeld” is volgens deze commissie echter onterecht. De accountants zijn „te optimistisch”. Tegelijkertijd „onderschatten” ze hun problemen.

Lees ook: dit interview met drie jonge accountants, die wél willen veranderen. Het verdienmodel vinden ze „niet meer van deze tijd”.

Aan radicale veranderingen hebben de accountants geen behoefte. Hun verdienmodel? De combinatie van controle en advies onder een dak? Accountants zien meer voordelen dan nadelen, blijkt uit het green paper dat ze hierover een jaar geleden hebben gepubliceerd. De alternatieven, zoals accountants in overheidsdienst, serveren ze stuk voor stuk af.

    • Teri van der Heijden