Niet zomaar steun voor ‘Marrakesh’

Nederland

Twee jaar werd binnen de VN onderhandeld over een ‘global compact’ voor migratie. Nu krabbelen steeds meer landen terug. Nederland ook?

Migranten in de haven van Malaga, Spanje Foto Jon Nazca/Reuters

Laat Nederland zich geruisloos een overeenkomst inrommelen waaruit voortvloeit dat de regering de controle over het Nederlandse migratiebeleid verliest? Een besluit op basis waarvan migranten bij de rechter kunnen afdwingen dat zij onmiddellijk en permanent toegang krijgen tot Nederland?

Wie naar Thierry Baudet van Forum voor Democratie luistert, kan niet anders dan een doemscenario zien dat Nederland wacht als het migratie-akkoord van Marrakesh wordt bekrachtigd. Dat zogeheten ‘global compact’ voor veilige, ordelijke en reguliere migratie zou volgens Baudet het einde betekenen van een soeverein – en streng – migratiebeleid.

„Moeten we dan niet een keuze maken voor grenzen en tegen ‘mensenrechten’?”, vroeg Baudet op dinsdagnacht in de Tweede Kamer.

Waar tot begin oktober geen haan naar kraaide, is nu uitgegroeid tot een kwestie waar veel partijen hun zorgen over uitspreken. De VN-migratieovereenkomst van Marrakesh raakt immers aan twee van de meest polariserende thema’s van deze tijd: migratie en nationale soevereiniteit.

Lees ook hoe in Duitsland het debat over ‘Marrakesh’ oplaaide.

De overeenkomst, waarover 193 landen twee jaar onderhandelden, beoogt afspraken te maken over mondiale migratie tussen herkomst-, transit- en bestemmingslanden. Over onder meer het aanpakken van mensensmokkel, het detineren van vreemdelingen en het makkelijker terugnemen van staatsburgers.

Dat is althans wat progressieve partijen erin lezen. D66, GroenLinks en ook de ChristenUnie zien ‘Marrakesh’ als een goede manier om beter internationaal samen te werken op het gebied van migratie. Een stok achter de deur voor herkomstlanden om irreguliere migratie tegen te gaan. „Landen die het pact niet ondertekenen, buigen voor het populisme”, zei D66-fractievoorzitter Rob Jetten eerder deze week.

Rechtse en conservatieve partijen schilderen het document juist af als een gevaar voor Nederland. PVV-er Sietse Fritsma noemt het een „rampovereenkomst”, een „vreselijk pact”. Volgens Baudet zijn VVD en CDA nu al verantwoordelijk voor „recordaantallen immigratie naar Nederland” en zal dat met deze overeenkomst „alleen maar toenemen”.

Ook VVD en CDA zijn gaan schuiven. Met cruciale verkiezingen op komst waarbij hun meerderheid in de senaat op het spel staat, voeren zij een felle strijd om de rechtse kiezer. Tijdens het debat over de begroting van Justitie en Veiligheid op dinsdag zei Madeleine van Toorenburg (CDA) dat zij zich grote zorgen maakt over het pact. VVD’er Malik Azmani eiste de garantie dat het pact niet-bindend is als voorwaarde voor steun van zijn partij.

Internationaal klinken veel meer kritische geluiden. Woensdag werd bekend dat ook Zwitserland, als tiende land, afziet van deelname aan het compact. Eerder lieten de VS, Oostenrijk, Hongarije, Australië, Polen, Israël, Tsjechië, Bulgarije en Estland weten zich er bij nader inzien niet meer aan te willen committeren.

Het grootste struikelblok: kan het document niet tóch als bindend beschouwd worden, ook al staat er expliciet dat het juridisch niet-bindend is en dat de soevereiniteit van nationale staten is gewaarborgd? SGP-Kamerlid Roelof Bisschop hamert erop dat er in het document staat dat landen het pact „implementeren”.

„Landen willen elkaar wel ergens op kunnen aanspreken, maar niet dat een overeenkomst via de rechter afdwingbaar is”, zegt Ramses Wessel, hoogleraar internationaal en Europees recht en bestuur aan de Universiteit Twente. „Een soort gentleman’s agreement”, noemt hij het pact, om toch iets met elkaar op papier te zetten. De stellige overtuigingen van FvD, PVV en SGP leest hij er niet in.

Die partijen wijzen ook op het gevaar van soft law, op basis waarvan een rechter zomaar bindende uitspraken kan doen. Wessel deelt dat niet. „Deze vorm van soft law is juist gekozen om dat te voorkomen. Wel kan een individuele rechter er natuurlijk altijd naar kijken”, zegt hij. „Op basis van deze afspraken zal een rechter alleen niet snel oordelen dat ze juridisch bindend zijn. Maar honderd procent garantie bestaat niet.”

Lees ook hoe binnen de Belgische regering ‘Marrakesh’ tot grote spanningen leidt

Een andere omstreden passage gaat over het „bewust maken en onderwijzen van media-professionals” op het gebied van migratie. En het stopzetten van subsidies aan media die systematisch intolerantie, xenofobie of racisme jegens migranten verspreiden. Ook stellen partijen vragen over de precieze definitie van ‘reguliere’ en ‘irreguliere’ migranten.

Paradoxaal is volgens Wessel dat grote multilaterale akkoorden als deze alleen gesloten kunnen worden omdát er ruimte is voor interpretatie. „Dit pact is geen verdrag, dat zou moeten worden goedgekeurd door nationale parlementen”, zegt hoogleraar Wessel. „Het is beleid. Dat moet door individuele landen worden ingevuld. En met beleid kunnen politieke partijen het natuurlijk heel goed oneens zijn.

Deze week nog komt staatssecretaris Harbers met antwoorden die uitsluitsel moeten geven over de juridische vragen. Het lijkt erop dat daarbij de garantie zit dat het document niet-bindend is. In dat scenario zullen ook de kritische regeringspartijen VVD en CDA zich achter het akkoord scharen en zet Nederland zijn deelname voort. Toch hebben FvD en PVV in dat geval iets bereikt. Want geruisloos is de Nederlandse beslissing dan niet geweest.

    • Floor Boon