Opinie

    • Menno Tamminga

Meer banen? Leg een rijk bedrijf in de watten

De rijken zijn anders. Ze forensen per helikopter. De rijkste man ter wereld, Jeff Bezos, de oprichter en topman van webwarenhuis Amazon, heeft vorige week New York als tweede hoofdkantoorlocatie voor Amazon gekozen. Hij mag er ook een helikopterdek laten aanleggen. Een cartoon in de New York Daily News toont een passagier die met anderen bovenop een uitpuilende metrotrein zit en naar een toren in aanbouw wijst. „Dat is Bezos’ helidak.”

Heli versus metro. Publieke armoede versus private rijkdom. Openbaar vervoer en andere publieke voorzieningen die worden betaald met belastinggeld ogen sleets en overvol. De belastingen zijn bewust laag. Daarmee trek je bedrijven en mensen met hogere inkomens. Zij kunnen pronken met hun jachten, huizen, kunst en luxe.

Het samengaan van particuliere rijkdom en publieke armoede is vanzelfsprekende realiteit geworden. Zeker als er technologie in het spel is, staat het bedrijfsleven op eenzame hoogte: Amazon, Apple, Alphabet/Google, Microsoft, Facebook, Alibaba. Geen wonder dat politici die geld tekort komen de tech-reuzen zien als ideale bedrijven om een omzetbelasting op te leggen.

Lees ook deze reportage over de thuishaven van Amazon: Straatarm in steenrijk Seattle

De rijken zijn anders, ze hebben meer geld. Bezos bezat volgens de dagelijkse Bloomberg-graadmeter woensdag 125 miljard dollar. Hij is controversieel vanwege de soms slopende werkomstandigheden in Amazon-distributiecentra. Gevreesd vanwege zijn macht: supermarkten sidderden toen Amazon met een miljardenovername op hun terrein kwam. Hij is eigenaar van The Washington Post, de krant die de bewoner van het Witte Huis met argusogen volgt. Bezos was (daarom?) het mikpunt van tweets van president Trump over de lage tarieven die Amazon betaalt bij de posterijen. O ja, sinds kort is Bezos ook filantroop.

De strijd om Amazons tweede hoofdkantoor (50.000 banen) naast de thuisbasis Seattle maakt de scheiding tussen rijkdom en armoede extra zichtbaar. Het moet vernederend voelen dat je als gekozen politicus een bedrijf met een beurswaarde van 730 miljard dollar moet proberen te lijmen met extra belastingvoordelen. Ook al omdat de uitkomst voor de meesten vaststond. Ze kregen het kantoor niet.

In Janesville, een indrukwekkend boek over de overlevingsstrijd van de gelijknamige stad na de sluiting van een fabriek van General Motors, zit ook zo’n ‘stedenslag’. GM gaat één fabriek heropenen. Janesville schraapt 200 miljoen dollar (belasting)voordelen bijeen. Maar verliest kansloos van een stad in Michigan die vijf maal zoveel biedt.

Aan de race om Amazon namen 238 steden in Canada, de VS en Mexico deel. In de slotfase splitste Amazon het nieuwe hoofdkantoor. Anders zouden de lokale arbeids- en huizenmarkten ontwricht raken.

De winnaars New York en Arlington, nabij Washington DC, boden ruim 3 miljard dollar belastingvoordeel. Ook de beschikbaarheid van ICT-mensen speelde een hoofdrol.

Is er een parallel met Nederland dat graag hoofdkantoren trekt? Is Den Haag ook een fiscale Sinterklaas? Zou best kunnen. Het Europees geneesmiddelenbureau EMA kreeg een eenmalige verhuisvergoeding van 18 miljoen euro aangeboden. Maar wat is anderen beloofd, zoals Unilever en de holding van de staalfusie van Tata en ThyssenKrupp?

Wie wil weten welke belastingvoordelen buitenlandse bedrijven worden voorgehouden en een beroep doet op de Wet openbaarheid van bestuur, krijgt nul op het rekest. Dat is bedrijfsgeheim. Gevoelige informatie. Gaat u niks aan.

Maarten Schinkel is afwezig.
    • Menno Tamminga