Italië krijgt zijn Europese conflict

Eurozone

Italië loopt het gevaar dat het „slaapwandelt naar financiële instabiliteit”, zegt de Europese Commissie. Maar Rome rebelleert door.

De Italiaanse Minister van Financiën Giovanni Tria in het regeringsgebouw van de EU. Foto: Virginia Mayo/AP

Wat kan de eurozone doen tegen een lid dat zich gewoon niet wíl houden aan de regels? Rebel Italië laat zich niet temmen.

Woensdag escaleerde de confrontatie. De Europese Commissie wees, voor de tweede keer en nu definitief, de Italiaanse begroting voor 2019 af. Maar de Italiaanse regering houdt eraan vast, met steun van het nationale parlement.

Het „logische gevolg” is dat de Commissie nu stappen neemt voor sancties, zei eurocommissaris Pierre Moscovici woensdag. Zijn collega Valdis Dombrovskis was nog harder: met deze begroting dreigt Italië een land te worden „dat slaapwandelt naar financiële instabiliteit”.

Waarom loopt dit zo hoog op?

De coalitieregering van Lega en de Vijfsterrenbeweging doet in haar ontwerpbegroting voor 2019 inderdaad van alles wat Europa Italië verboden heeft. Ze draait hervormingen terug en remt het terugdringen van de staatsschuld af – als die niet oploopt.

Ze kiest ook voor hogere uitgaven om de binnenlandse consumptie aan te jagen. En ze doet dat met maatregelen die volgens de Europese Commissie niet tot meer economische groei zullen leiden, al denkt Italië van wel. Voorbeelden: meer geld naar pensioenen en de invoering van een verhoogde uitkering voor werklozen.

Regels niet langer respecteren

Italië wijkt niet alleen af, het zoekt ook doelbewust ruzie. Minister Tria van Financiën meldde zelf al per brief aan de Commissie dat Italië de Europese begrotingsregels niet langer wil respecteren.

Nu monden spanningen tussen Commissie en lidstaten van de eurozone niet per se uit in een escalatie. Sinds de financiële crisis gelden voor bijna alle eurolanden programma’s met afzonderlijke tussendoelen om uiteindelijk aan het pact te voldoen.

Voor Italië betekenen de Europese afspraken – afgestemd in de eurogroep, dus ook door Italië zelf – vooral dat het land meer werk moet maken van de afbouw van de staatsschuld. Met 130 procent van het bbp ligt die te hoog. Daarom moet ook het begrotingstekort lager dan de 3-procentsgrens uitkomen: volgend jaar op 0,8 procent. De regering wil 2,4 procent.

Dit alles zou al genoeg zijn voor verscherpt toezicht. Ook dat is niets bijzonders: alleen Zweden en Estland hebben dat nooit meegemaakt.

Maar het gevecht dat Italië voert is van een andere orde. Volgens de leiders van de coalitiepartijen, Matteo Salvini van Lega en Luigi Di Maio van de Vijfsterrenbeweging werken de Europese regels in Italië niet.

Als bewijs voeren ze aan dat de groei in Italië al jaren achterblijft bij de rest van de eurozone en dat de armoede sinds de crisis alleen maar is gestegen. De Italiaanse regering kiest nu voor andere prioriteiten: haar goede politieke recht, vinden Di Maio en Salvini.

Het raakt een gevoelige plek in Brussel. Voorzitter Mário Centeno van de eurogroep onderstreepte deze week dat landen wel degelijk hun eigen begrotingskeuzen kunnen maken. „Er zijn alternatieven mogelijk”, zei Centeno, „maar ze moeten wel binnen de grenzen van de regels blijven.”

Als goede voorbeelden gelden Portugal, dat na ingrijpende hervormingen snel een hoge groei bereikte, en ook Griekenland, dat woensdag van de Europese Commissie zelfs instemming kreeg met het schrappen van pensioenhervormingen. Goed nieuws voor premier Alexis Tsipras, de bijgedraaide ex-rebel, aan de vooravond van nationale verkiezingen.

Kiezer betaalt de rekening

Woensdag waarschuwden de eurocommissarissen ook voor de „reële” gevolgen van de Italiaanse begroting. Voor de Italiaanse kiezer. Die zal volgens Moscovici uiteindelijk „de rekening betalen” voor het beleid van de regering. De economie stagneert, het consumentenvertrouwen neemt af.

En voor de eurozone als geheel. „Dit baart ons allemaal zorgen”, zei Dombrovskis. Als de Italiaanse regering een financiële crisis over zich afroept, is de derde economie in de eurozone te groot om te redden, ook met de crisismechanismes die Europa sinds 2008 heeft opgebouwd.

Lees ook: Brussel keurt de Italiaanse begroting definitief af

Italië heeft sterke punten, waaronder een handelsoverschot. Maar aan de aanpak van de staatsschuld en het doorvoeren van hervormingen is Italië vrij laat begonnen.

Momenteel betaalt Italië 3,2 procentpunt meer voor zijn leningen dan Duitsland. De jaarlijkse kosten daarvan zijn met 65 miljard euro bijna twee keer zo hoog als de extra uitgaven die de regering heeft voorzien.

Meer druk op de financiële markten zou de Italiaanse regering tot aanpassing aan de Europese regels dwingen. Maar zolang dat niet gebeurt, gaat de Europese confrontatie door.

Over twee weken krijgt de Europese Commissie waarschijnlijk steun in de eurogroep voor een procedure tegen Italië. Als die begint, vermoedelijk in januari, krijgt de regering drie tot zes maanden om met een plan te komen om de staatsschuld sneller terug te brengen. Lukt dat niet, dan volgen mogelijk sancties. Zo is Italië verzekerd van een conflict dat al snel tot ruim na de Europese verkiezingen in mei duurt.

Werkloosheid in Italië E6-7

Correctie (22 november 2018): In een eerdere versie van dit stuk stond dat Italië 3,2 procent meer betaalt voor zijn leningen dan Duitsland. Bedoeld werd 3,2 procentpunt. Dat is hierboven aangepast.

    • René Moerland