Recensie

Gereconstrueerde ‘Anniversary of the Revolution’ is een beladen historisch document

Documentaire

De wereldpremiere van het verloren gewaande Russische film ‘Anniversary of the Revolution’ was deze week in Tuschinski te zien. Een inkijk in het vroege werk van docupionier Dziga Vertov.

In een uitverkocht Tuschinski was dinsdag de wereldpremière van de gerestaureerde documentaire Anniversary of the Revolution van documentairepionier Dziga Vertov (1896-1954). Jarenlang dacht men dat zijn eerbetoon aan de Russische Revolutie uit 1917-1918 verloren was gegaan. Maar afgelopen zomer werden de tussentitels teruggevonden en de Russische filmhistoricus Nikolaj Izvolov vond met hulp daarvan alle beelden terug in archieven en wist de twee uur durende stille film te reconstrueren.

Tussen de talloze shots van opstandige mensen in de straten van Sint-Petersburg zitten in Anniversary of the Revolution ook verrassende opnames, zoals bewegend beeld van Leon Trotski die met zijn bewapende trein richting Kazan vertrekt en van een prototype van een collectieve boerderij.

Dziga Vertov (pseudoniem van David Abelevitsj Kaufman) is beroemd van zijn baanbrekende documentaire De Man met de Camera uit 1929 waarin hij samen met zijn broer op extreem dynamische wijze de moderne grote stad en haar inwoners vastlegde met behulp van slow motion, jump cuts en bijzondere camerastandpunten.

Voor zijn ‘debuutfilm’ Anniversary of the Revolution filmde hij niet zelf; het is een collage van fragmenten uit nieuwsreportages. Toch herken je ook hier al de baanbrekende filmmaker, vertelt restaurateur Izvolov na afloop van de film, bijvoorbeeld in het shot waarin de camera langzaam over een mensenmassa naar achter beweegt. Het maken van de film was een groot experiment: eerder had nog niemand geprobeerd een collagefilm van deze lengte te maken.

Vertovs film werd gefinancierd door de staat en moet worden gezien als propaganda. Geweld komt lange tijd alleen in de tussentitels ter sprake, wel worden af en toe grafkisten getoond en in het slotdeel duikt kort een verkoold lichaam op. Leiders als Lenin en Trotski zijn dynamischer in beeld gebracht dan anderen. „Vertov was geen fan van Lenin, hij hield van hem”, verduidelijkt Izvolov.

Eén mogelijke reden waarom de film op een bepaald moment niet meer werd vertoond in de Sovjet-Unie, is de prominente rol van de later in ongenade gevallen Trotski. Stalin is bij Vertov nergens te zien.

De jonge Russische elektronicamuzikante Kate NV maakte dinsdag in Tuschinksy live een soundscape bij de film. „Ik dacht dat het fijn zou zijn om ook vreugdevolle momenten te brengen in deze complexe periode uit de geschiedenis van mijn land”, zegt ze. Verder wordt de film begeleid door klassieke Russische muziek, liederen met onder meer teksten van Aleksandr Blok over rouwende weduwen en veel stiltes. Kate NV: „Soms hoor je in je hoofd bij deze beelden zo duidelijk de muziek, dat ze niet begeleid hoefden te worden.”

Er zullen beelden uit de film worden gebruikt in het interactieve filmproject 'Future History' in de Brakke Grond, van 22 t/m 25 november. Inl. idfa.nl

Correctie: Dit artikel was eerder in iets andere vorm beschikbaar in de NRC Next van 22 november. Die versie is nu vervangen door de aangepaste editie uit NRC Handelsblad. De openingsalinea is daarin aangepast met het oog op de leesbaarheid.

    • Sabeth Snijders