Opinie

    • Peter de Bruijn

Zijn transgenders vooral ‘edgy’?

Peter de Bruijn Transgenders staan momenteel centraal in nogal wat tv-series en films. Draagt al die aandacht bij aan hun emancipatie? Of is alle betrokkenheid schijn?

Transgenders kunnen momenteel op warme belangstelling rekenen in de populaire cultuur. Transgender-personages staan centraal in series zoals Transparent en films van The Danish Girl en Dallas Buyers Club tot Tangerine en het Belgische Girl. Draagt al die aandacht ook daadwerkelijk iets bij aan hun welzijn en emancipatie?

Dat is nog maar de vraag. Schrijver Thomas Page McBee, die zijn transitie in 2011 onderging, heeft bedenkingen. In een opiniestuk in The New York Times merkte hij op dat alleen een heel specifiek type transgenders in de beeld komt; degenen die „sympathiek, onbedreigend en conventioneel aantrekkelijk zijn”. In progressieve kringen lijken transgender-personages soms in de eerste plaats symbolen die aan een film of serie de gewenste air van progressiviteit moeten verlenen. Zelden zijn ze uitgewerkte, zelfstandige personages.

President Trump kan ondertussen maatregel op maatregel stapelen die de maatschappelijke acceptatie van transgenders moeten tegengaan, zonder dat veel mensen daartegen in het geweer komen. Tussen echte betrokkenheid en alle aandacht in de popcultuur gaapt volgens McBee een kloof.

Veel symboolpolitiek rond transgenders gaat eigenlijk ook helemaal niet om de mensen in kwestie, maar is vooral een vehikel om bredere thema’s te agenderen rond seksuele identiteit en de machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen. Transgenders, schrijft McBee, dreigen vooral dienst te doen als „symbolen, metaforen, schaakstukken en schrikbeelden” in de huidige ‘culture wars’.

Die kanttekeningen zijn ook van toepassing op de arthousehit Girl van de Belgische debutant Lukas Dhont, met een hoofdrol voor Victor Polster als het transgendermeisje Lara. Regisseur en hoofdrolspeler behoren niet zelf tot de groep waar de film over gaat. Dhont vertelt in interviews dat hij zijn eigen worsteling met zijn homoseksualiteit en het traditionele beeld van mannelijkheid in Lara terugziet. Is dat een teken dat elk verhaal universeel kan zijn, ondanks al onze verschillen? Of wordt Lara’s transgender-verhaal zo toch gereduceerd tot een metafoor voor iets anders?

Victor Polster speelt in ieder geval een transgender-personage zoals de populaire cultuur ze volgens McBee het liefst ziet. De betoverend mooie Lara heeft een volmaakt gezicht voor de transitie – schitterend in beeld gebracht door cameraman Frank Van den Eeden.

Sophie Schers, transgender-activist en Utrechts raadslid voor GroenLinks, is niet overtuigd door Girl. Ze keerde zich fel tegen de film op de opiniepagina van dagblad Trouw. De film zet volgens haar te eenzijdig een beeld neer van „transgenders die lijden onder hun eigen bestaan. En daar gaat het mis, want dat beeld doet hun geen goed.”

Veel hoop valt er inderdaad niet te putten uit Girl. Zelfs in haar liefdevolle, begripvolle en ruimdenkende omgeving blijkt Lara’s worsteling toch haast ondraaglijk te zijn. De film werkt toe naar een bedenkelijke, bloedige climax. Een hart onder de riem voor jonge transgenders valt in Girl moeilijk te ontwaren. Maar dat is misschien ook niet de taak van kunst.

Peter de Bruijn is filmrecensent.
    • Peter de Bruijn