Toezichthouder heeft kritiek op NPO-begroting

Publieke Omroep De publieke omroep krijgt komende jaren minder geld. Volgens de toezichthouder is de NPO onduidelijk over hoe ze dat gaan opvangen.

Minister Arie Slob (Media, ChristenUnie). Foto BART MAAT/ANP

De NPO onderbouwt in zijn begroting voor 2019 onvoldoende hoe de publieke omroep een structureel lager budget, door dalende reclame-inkomsten, gaat opvangen. Dat stelt het Commissariaat voor de Media, de toezichthouder, in een brief van 7 november aan minister Slob (Media, ChristenUnie). Het is de taak van het Commissariaat om toezicht te houden op de financiën van de omroep.

Het NPO-budget van het ministerie van OCW daalt komend jaar van 802 miljoen naar 780 euro, en een jaar later naar 750 miljoen. De minister wil de schade voor 2019 beperken – vrijdag besloot hij de bezuiniging van 62 miljoen te verzachten tot 22 miljoen – daarna moet de omroep het zelf oplossen.

Lees ook: Hoe de NPO 40 miljoen extra gaat uitgeven

Volgens het Commissariaat neemt de NPO alleen eenmalige maatregelen, vooral door de reserves aan te spreken, wat niet ieder jaar kan. De toezichthouder vreest dat daarmee ook de financiële gezondheid van de omroepen gevaar loopt. Ook wil de toezichthouder een betere uitwerking van de maatregelen, zoals het plan om zelf meer geld te verdienen.

Kritiek op beleid bereik en diversiteit

Het Commissariaat noemt de begroting deels minder transparant dan andere jaren. Zo meldt de NPO niet hoe de levensbeschouwing is gewaarborgd in de programmering, en hoe het geld over de losse omroepen wordt verdeeld. Dat terwijl de Tweede Kamer in de motie, waarin ze om 40 miljoen euro extra voor de NPO vroeg, als voorwaarde stelde dat de omroep transparanter over de kosten wordt.

Het Commissariaat (CvdM) reageert met de brief op de begroting van 15 oktober. Die is inmiddels deels verouderd doordat Slob de bezuiniging heeft verminderd. Daardoor hoeft de NPO minder geld uit de reserves aan te spreken, en zijn de voorgenomen bezuinigingen op de programma’s van de baan. Een deel van de kritiek heeft de NPO al gepareerd in het Plan van Aanpak van 8 november. Zo is daarin nu wel een besparing van 6 miljoen op de overhead opgenomen, en wordt de hoop op hogere eigen verdiensten ietwat beter onderbouwd. Maar een plan voor ná 2019 is er niet.

Ook op andere gebieden heeft het Commissariaat kritiek op de NPO. Jaar in jaar uit stelt de NPO zijn bereiksdoelstellingen, vooral voor jongeren, naar beneden bij, zonder dat goed te verantwoorden. En zonder duidelijk te maken wat de omroep aan de vergrijzing en de teruglopende kijkcijfers gaat doen. Ook mist het Commissariaat een concreet plan om het gebrek aan diversiteit aan te pakken.

Scheidswand omroep en Ster in gevaar

Sinds september 2017 kunnen externe tv-producenten, via de afdeling NPO Pitch, een programma-idee rechtstreeks indienen bij het centraal bestuur, zonder tussenkomst van een omroep. Het Commissariaat ziet dat daar nog weinig van terecht is gekomen, en wil ook daarin concrete maatregelen zien. „Een majeure verandering van het publieke bestel moet [...] dienovereenkomstig in de Begroting 2019 tot uitdrukking te komen.”

Verder vreest het Commissariaat dat de teruglopende reclame-inkomsten ervoor kunnen zorgen dat de omroepen „in hun programmabeleid te zeer rekening zouden gaan houden met het feit dat programma’s reclame moeten dragen.” Deze commerciële overweging hoort niet thuis bij een publieke instelling, stelt de toezichthouder: „Een directe relatie tussen de hoogte van de Sterinkomsten en het budget van de publieke omroep [kan] een bedreiging zijn voor scheidswand tussen de publieke omroep en de Ster. Dit zal niet alleen afbreuk doen aan de onafhankelijkheid, [het zal] uiteindelijk ook gevolgen kunnen hebben voor het maatschappelijk draagvlak voor de publieke omroep.”

Lees ook: interview met Ster-directeur Frank Volmer

In een reactie zegt de woordvoerder van de NPO dat hij de brief ziet als steun voor de publieke omroep: „Wij zien de opmerkingen van het CvdM als oproep aan de overheid een stabiele financiering te waarborgen. NPO afhankelijk maken van de fluctuerende reclame-inkomsten, is onverstandig.” Over het gebruik van de reserves om het gat in de begroting te dempen zegt de NPO: „Dat is inderdaad eenmalig, maar de besparingen op organisatiekosten zijn wel degelijk structureel.”

Verder belooft de omroep om het budget voor levensbeschouwing voortaan standaard in de begroting op te nemen, en in de begroting 2020 meer aandacht te besteden aan de plannen om de diversiteit te bevorderen en meer jongere kijkers te bereiken. De vorderingen van NPO Pitch wil de NPO melden in de Terugblik op 2018.

    • Wilfred Takken