10 minuten vuurstorm vernietigde zijn enorme collectie fotoboeken

Bosbranden Californië

De wereldvermaarde fotoboekencollectie van Manfred Heiting is verloren gegaan bij de bosbranden in Californië. Een gesprek via e-mail met de getroffen Nederlandse verzamelaar.

Interieur van het huis van kunstverzamelaar Manfred Heiting. Het huis werd verwoest in de bosbranden die in november in de Amerikaanse staat Californië uitbraken. Foto Petra en Erik Hesmerg

Spontaan per telefoon reageren op wat hem is overkomen, wil Manfred Heiting (1943) niet. „Dat is te moeilijk”, zegt hij. Maar per mail vragen beantwoorden, dat wil de in Californië wonende Nederlandse verzamelaar wel.

Bij de brand die op 12 november door Malibu raasde, is zijn huis aan de Cuthbert Road volledig in de as gelegd. Heitings kunstcollectie – zeker 36.000 fotoboeken en een grote collectie vintage fotografie, posters, keramiek en art-decomeubelen – is daarbij verwoest.

Vlak voor de brand een week geleden Malibu bereikte, moesten alle inwoners het kuststadje ten noorden van Los Angeles halsoverkop verlaten. „Het is een war zone hier”, mailde hij vorige week dinsdag.

Voor een boek over keramist Geert Lap (1951-2017), dat volgend jaar verschijnt bij een overzichtstentoonstelling in het Design Museum Den Bosch, fotografeerden Petra en Erik Hesmerg half oktober bij Heiting thuis. De vazen rechts op de schoorsteenmantel zijn van Lap. Foto Petra en Erik Hesmerg

Van de autoriteiten heeft hij nog geen toestemming gekregen om te gaan kijken wat van zijn huis rest. Dat wordt dagelijks per straat bekeken, meldt Heiting. „Maar op satellietfoto’s kan ik zien dat alles in mijn buurt verdwenen is. Twee of drie huizen hebben het misschien overleefd. De rest is in een vuurstorm van tien minuten verpulverd.”

Lees ook een reportage over de bosbranden in Californië: Luisteren of je huis is verbrand

De fotoboekencollectie van Heiting is wereldvermaard. Wat betreft compleetheid, kwaliteit en consistentie gold zijn bibliotheek als een van de belangrijkste particuliere verzamelingen ter wereld. Van de belangrijkste boeken die tussen 1888 en 1970 verschenen in Europa, de Verenigde Staten, Sovjet-Unie en Japan had hij een exemplaar. Dat zijn de plekken waar tot 1970 in halftone-druktechniek de interessantste boeken verschenen. „Vanaf 1980 werden fotoboeken in alle landen volgens hetzelfde stramien gemaakt en zijn ze voor mij niet meer zo interessant.”

Heiting, oud-directeur van de internationale divisie van de Amerikaanse optica-gigant Polaroid, legde vanaf de jaren zeventig een exemplarische fotocollectie aan. Van alle belangrijke fotografen uit de geschiedenis van het medium verzamelde hij tenminste één typerende vintage afdruk. Het Rijksmuseum Amsterdam toonde in 2001 een deel van zijn collectie.

Toen de prijzen voor vroege fotografie exorbitant stegen, verkocht Heiting in 2002 zijn collectie (3.760 foto’s) voor een onbekend miljoenenbedrag aan het Museum of Fine Arts in Houston. Daarna verzamelde hij vooral fotoboeken.

Overzichtsboeken van Manfred Heiting

Volgens Heiting is een fotoboek veel meer dan een bundeling gedrukte foto’s op papier. „Volgens mij kennen we de twintigste eeuw niet door foto’s aan de muur in musea, maar door fotoboeken, foto’s in tijdschriften, bedrijfspublicaties, reclame enzovoorts.”

Lees ook het interview met Heiting uit 2002: „Een verzamelaar wil gewaardeerd worden”

Om dat duidelijk te maken, manifesteerde de verzamelaar zich het afgelopen decennium als een onvermoeibaar promotor van het fotoboek. Op basis van zijn verzameling gaf hij les aan de Universiteit van Californië (UCLA) en werkte hij aan een website om al zijn boeken online toegankelijk te maken. Ook publiceerde hij een reeks van stoeptegeldikke overzichtsboeken: twee delen over het Duitse fotoboek, The Soviet Photobook 1920-1941, The Japanese Photobook, 1912-1980 en recent Czech and Slovak Photo Publications 1918-1998. Boeken over twee andere thema’s hoopt hij binnenkort af te ronden, mailt Heiting.

Gered

Met zijn inspanningen probeert hij musea ervan te overtuigen om fotoboeken te collectioneren. „Zodat toekomstige generaties altijd de originele boeken kunnen bestuderen.”

De vernietiging van zijn collectie is ook een catastrofe voor het Museum of Fine Arts in Houston, het museum waar hij eerder zijn fotocollectie aan verkocht. Heiting had zijn bibliotheek en delen van zijn andere kunstcollectie grotendeels aan het Texaanse museum geschonken. Omdat hij de boeken nog voor zijn onderzoek en publicaties nodig had, waren slechts enige duizenden boeken naar het museum overgebracht.

Archiefbeeld: Manfred Heiting in 2014.

Foto Adam Berry

Pas in 2023 zou de rest naar het museum gaan, schrijft Heiting. „De verantwoordelijke curatoren waren begin oktober nog bij me op bezoek om een definitieve keuze te maken. Het is verschrikkelijk teleurstellend. Voor ons allen.”

Gaat hij verder met zijn werk? „Uiteraard gaat het verder”, antwoordt Heiting ferm. „De boeken waren nooit het einddoel.” Zijn bibliotheek, legt hij uit, beschouwde hij vooral als een vehikel om het fotoboek en fotografie te stimuleren. „Het is nu niet makkelijk om dit verlies weg te steken. Maar ik moet het gauw afsluiten. De collectie komt niet meer terug.”

Zijn kennis over het fotoboek, schrijft Heiting, is uiteraard niet verloren gegaan.

Correctie (20 november 2018): Ten onrechte stond in een eerdere versie dat Heiting aan de Pacific Coast Highway woonde. De juiste straat is Cutberth Road.
Correctie (22 november 2018): De juiste straat is Cuthbert Road, niet Cutberth Road.

    • Arjen Ribbens